ΤΙΤΟΣ ΠΕΤΥΧΑΚΗΣ: H περίοδος 1941−1951

Γιάννη Ζ. Παπιομύτογλου

Τίτος Πετυχάκης: H περίοδος 1941−1951

(Μέρος 3^ο και τελευταίο)

Σε δυο προηγούμενα δημοσιεύματα (Εφημ. Ρέθεμνος 19/10/2919 & 21/3/2020 και στο https://rethymniates.blogspot.com/2019/12/1.html &

https://rethymniates.blogspot.com/2020/)

είχαμε αναφερθεί στη δημαρχιακή παρουσία του Τίτου Πετυχάκη στο Ρέθυμνο από το 1925 μέχρι τον Ιούνιο του 1941. Στο παρόν δημοσίευμα θα αναφερθούμε στην τελευταία δημαρχιακή του περίοδο, δηλαδή από την 29^η Νοεμβρίου 1944 μέχρι την 11^η Αυγούστου 1950.

Μια πράξη δολιοφθοράς και ο Τ. Πετυχάκης

Πριν προχωρήσουμε στην περίοδο 1944−1950 νομίζω ότι θα πρέπει να γίνει αναφορά σε ένα άγνωστο περιστατικό, που αποτελεί την πρώτη πράξη δολιοφθοράς κατά τη Γερμανοκατοχή στο Ρέθυμνο, και ίσως και την πρώτη σε όλη την Κρήτη. Σ’ αυτό το περιστατικό ο Πετυχάκης είχε σημαντική συμβολή στην προσπάθεια αποτροπής των συνεπειών για τον Ρεθεμνιώτικο πληθυσμό.

Ο κινηματογράφος "Έσπερος" που
αναφέρεται στο κείμενο.

Η ιστορία έχει ως εξής: Οι Γερμανοί από τις πρώτες μέρες της Κατοχής είχαν επιτάξει τον θερινό κινηματογράφο «Έσπέρος», όπου ψυχαγωγούνταν οι Γερμανοί στρατιώτες με γερμανικές ταινίες προπαγάνδας. Τον «Έσπέρο» λειτουργούσε ο Ρεθεμνιώτης κινηματογραφικός επιχειρηματίας Παντελής Καπετανάκης.   Τη νύχτα της 23 προς 24 Ιουλίου 1941 άγνωστος αφαίρεσε τον φακό από τη μηχανή προβολής του κινηματογράφου. Οι Γερμανοί έθεσαν προθεσμία  μέχρι τις 29 Ιουλίου να βρεθεί ο δράστης και ο φακός. Όταν πέρασε άπρακτη η προθεσμία η Γερμανική Διοίκηση επέβαλε στους Ρεθεμνιώτες πρόστιμο 600.000 δραχμών (ποσό πολύ μεγάλο, αφού δεν είχε αρχίσει ακόμη ο πληθωρισμός) και ανέθεσε στον Δήμο να το κατανείμει στους δημότες και να το εισπράξει μέχρι τις 10 Αυγούστου. Στις 5 Αυγούστου συνήλθε η Διοικούσα Επιτροπή του Δήμου, που λειτουργούσε αντί Δημοτικού Συμβουλίου, με δήμαρχο τον Στυλιανό Μαρκιανό και κατάρτισε κατάλογο 533 Ρεθεμνιωτών που κατά τεκμήριο είχαν τη δυνατότητα να πληρώσουν το πρόστιμο και με ποσά που κυμαίνονταν από 300 μέχρι 4000 δραχμές, ανάλογα με τις οικονομικές  δυνατότητες του καθενός.  

Το έγγραφο απόλυσης του Τ.Π. που
φέρει ημερομηνία 9/6/1941

Το έγγραφο αποκατάστασης του
Τ.Π. με ημερομηνία 29/11/1944

Ο Τίτος Πετυχάκης παρά το γεγονός ότι από τις 11 Ιουνίου 1941 δεν ήταν πια δήμαρχος, αφού είχε απολυθεί από τους Γερμανούς, ένιωσε την ηθική υποχρέωση και την ευθύνη του ηγέτη να υπερασπιστεί και να βοηθήσει τους συνδημότες του. Έτσι στις 8 Αυγούστου απέστειλε προς τη Γερμανική Στρατιωτική Διοίκηση Ρεθύμνης μια μακροσκελή επιστολή πέντε σελίδων, όπου με διάφορα επιχειρήματα προσπαθούσε να απαλλάξει τους Ρεθεμνιώτες από την εφαρμογή της επαπειλούμενης ποινής. Η επιστολή δεν φαίνεται να είχε κάποιο αποτέλεσμα αφού η ποινή εκτελέστηκε μέχρι κεραίας. Μάλιστα μέχρι τις 16 Αυγούστου από το συνολικό πρόστιμο των 600.000 δρχ. δεν είχαν εισπραχθεί 46.250 είτε λόγω απουσίας, είτε λόγω οικονομικής αδυναμίας των υπόχρεων. Έτσι η Διοικούσα Επιτροπή του Δήμου αποφάσισε να καταβάλει το ελλείπον ποσό από τον δημοτικό προϋπολογισμό.

Η περίοδος 1944–1950

Αμέσως μετά την αποχώρηση των Γερμανών από το Ρέθυμνο, ο Τ. Πετυχάκης επανήλθε στη θέση του Δημάρχου στις 29 Νοεμβρίου 1944. Επίσης επανήλθε το Δημοτικό Συμβούλιο με πρόεδρο τον Ευάγγελο Δρανδάκη (από τον Φλεβάρη του 1947 τον διαδέχτηκε ο γιατρός Γρηγ. Δάνδολος) και μέλη τους Ιωάννη Αθανασιάδη, Γεώργιο Αναστασάκη, Ιωάννη Βαλασσαρίδη, Φ. Γρηγοριάδη, Γρηγ. Δάνδολο, Μιχ. Ευκλείδη, Αντ. Καλαϊτζάκη, Α. Κορωνάκη, Νικ. Λυράκη, Γ. Μαμαλάκη, Πέτρο Μανουσάκη, Παντ. Μυλωνάκη, Αντ. Παληκαράκη, Μ. Παντζάρη, Νικ. Σφηνιά και Οδ. Φραγκελάκη.

Ενόψει των «Δεκεμβριανών» που διαδραματίζονταν στην Αθήνα και για να αποφευχθούν παρόμοια φαινόμενα στο Ρέθυμνο, μια από τις πρώτες ενέργειες του Δημάρχου και του Δημοτικού Συμβουλίου ήταν να εκδώσουν ψήφισμα με το οποίο καλούσαν τις πολιτικές παρατάξεις και τις ανταρτικές οργανώσεις να …παύσουν τάς ἀντεγκλήσεις, νά συνεχίσουν τήν συμφιλιωτικήν συνεργασίαν καί νά μή μιμηθοῦν τούς ἐν τῇ παλαιᾷ  Ἑλλάδι καί χυθῇ καί εἰς τήν Κρήτην ἀδελφικόν αἷμα… Επίσης μια από τις πρώτες ενέργειες του Τίτου Πετυχάκη, αφού ανέλαβε καθήκοντα δημάρχου, ήταν να τιμήσει με αρχιερατικό μνημόσυνο τη μνήμη όσων Ρεθεμνιωτών έπεσαν είτε στον πόλεμο είτε στην κατοχή.

Η περιοχή της Μεγάλης Πόρτας
βομβαρδισμένη.

Αυτή η δημαρχιακή περίοδος του Τίτου Πετυχάκη ήταν η δυσκολότερη επειδή το Ρέθυμνο, όπως άλλωστε και όλη η Ελλάδα, είχε να επουλώσει πληγές που συσσωρεύτηκαν στην διάρκεια του πολέμου και της απάνθρωπης Γερμανικής κατοχής. Οι δρόμοι με κατεστραμμένο οδόστρωμα και γεμάτοι πέτρες και χώματα από τους βομβαρδισμούς, οι υπόνομοι κατεστραμμένοι και ακαθάριστοι, τα κτίρια και οι υποδομές του δήμου εγκαταλελειμμένες και σε αθλία κατάσταση, όπως ο δημοτικός κήπος, τα σφαγεία, η δημοτική αγορά, ο κλίβανος, η αποθήκη καυσίμων, το δημαρχείο κλπ. Σχεδόν τα πάντα είχαν καταστραφεί, οι ανάγκες ήταν μεγάλες σε όλα τα επίπεδα και η βοήθεια από το κεντρικό κράτος σχεδόν ανύπαρκτη, αφού και αυτό ήταν καθημαγμένο από τον πόλεμο και την κατοχή και με ένα αδελφοκτόνο εμφύλιο πόλεμο σε εξέλιξη. Άρα το μεγαλύτερο βάρος για την ανασυγκρότηση του τόπου έπεφτε στις πλάτες του Δήμου. Έργο πολύ δύσκολο, μετά μάλιστα από την κατάργηση το 1948 των διαπύλιων τελών[1] που αποτελούσαν σημαντικό έσοδο των δήμων.

Το έργο της περιόδου 1945–1950

Παρόλα αυτά υπήρξε μια συνεχής, επίμονη και μακροχρόνια προσπάθεια για να αντιμετωπιστούν τόσο τα μικρά και καθημερινά, όσο και τα μεγάλα προβλήματα του τόπου.

·   Επισκευάστηκε και ανακαινίστηκε το δημοτικό νοσοκομείο (Τσάρειο), το οποίο είχε υποστεί πολλές καταστροφές κατά τη διάρκεια της Γερμανικής κατοχής.

·  Τον Ιούλιο του 1946 το δημοτικό συμβούλιο ψηφίζει και ζητά από την κυβέρνηση την ανακατασκευή των «Ρωσικών» Στρατώνων, που είχαν καταστραφεί από τους βομβαρδισμούς, όμως χωρίς θετική ανταπόκριση.

·       Επισκευάστηκε η προκυμαία  (κρηπίδωμα, πλακόστρωτο, υπόνομοι, ηλεκτροφωτισμός).

·   Στις αρχές του 1947 με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου ιδρύθηκε δημοτικό γηροκομείο, απόφαση που εγκρίθηκε με βασιλικό διάταγμα. Το γηροκομείο στεγάστηκε στην κλινική Μαρούλη, ο οποίος κληροδότησε το οίκημα στον Δήμο για να γίνει γηροκομείο.

·  Διανοίχτηκαν, διαπλατύνθηκαν, ασφαλτοστρώθηκαν, σκυροστρώθηκαν πλήθος δρόμων της πόλεως και των περιχώρων.

Η περιοχή της Σοχώρας μετά την
Κατοχή. Πάνω με το βέλος οι δεξαμενές
καυσίμων του Δήμου.

·      Καθαρίστηκαν όλοι οι υπόνομοι και κατασκευάστηκαν εκ νέου όσοι είχαν καταστραφεί από τους βομβαρδισμούς.

·   Ανακατασκευάστηκαν εκ βάθρων οι αποθήκες εύφλεκτων υλών του Δήμου, που είχαν κατα-στραφεί από τους βομβαρδισμούς.

·   Το 1945 μέρος του απολυμαντικού κλιβάνου μετατράπηκε σε δημόσια λουτρά και το 1947 ο υπόλοιπος χώρος δόθηκε στη Φιλαρμονική Ρεθύμνης.

·  Αποκαταστάθηκαν και ανακαινίστηκαν όλα τα δημοτικά κτίρια που είχαν υποστεί ζημιές κατά τη διάρκεια της κατοχής.

·  Δενδροφυτεύτηκε ο λόφος ανατολικά του Προφήτη Ηλία (Τοπαλτί), η θέση Παπά Πόρος και συμπληρώθηκε η δενδροφύτευση των υπόλοιπων λόφων με περίπου 20.000 πεύκα, κυπαρίσσια, χαρουπιές κ.ά.

·   Ανακαινίστηκαν και εκσυγχρονίστηκαν τα δημοτικά σφαγεία (Βρίσκονταν στη θέση του σημε-ρινού κολυμβητηρίου).

·    Παραχωρήθηκαν οικόπεδα ανατολικά της Σχολής Αστυνομίας για την ανέγερση κατοικιών προς στέγαση των βομβοπλήκτων.

·  Τον Μάιο του 1950 αγοράστηκε νέος αυτοκίνητος καταβρεκτήρας, αφού ο παλαιός είχε καταστραφεί κατά την κατοχή. Για τους νεότερους που δεν γνωρίζουν να αναφέρω ότι εκείνη την εποχή οι περισσότεροι δρόμοι ήταν χωματόδρομοι και το καλοκαίρι σηκώνονταν σύννεφα σκόνης από τον άνεμο και τα αυτοκίνητα, συνεπώς ο καταβρεκτήρας ήταν απαραίτητος για τον Δήμο.

·   Έγινε αγορά φορτηγού αυτοκινήτου με ανοιχτή καρότσα για την αποκομιδή των σκουπιδιών. Μέχρι τότε η αποκομιδή γινόταν με δυο κάρα (σούστες), που τα έσερναν μουλάρια και η απόθεση γινόταν κάτω από τον Άγιο Σπυρίδωνα μετά τη Χοχλάδα. Αργότερα μεταφέρθηκε και ο χώρος εναπόθεσης των απορριμμάτων πίσω από το σημερινό στρατόπεδο στον Κουμπέ, προς το ρέμα του Αγίου Αντωνίου.

Τα μεγάλα προβλήματα της πόλης

Τίτλοι δημοσιευμάτων του 
τοπικού Τύπου.

Τα μεγάλα προβλήματα, που από την πρώτη στιγμή μετά την απελευθέρωση, κρίθηκε ότι θα έπρεπε να λυθούν ήταν:  Η ύδρευση, το λιμάνι, το αεροδρόμιο, ο ηλεκτροφωτισμός και το σχέδιο πόλεως. Αξίζει εκ προοιμίου να λεχθεί κανένα από τα πιο πάνω προβλήματα δεν επιλύθηκε κατά την πενταετία 1945-1950, παρά τις συνεχείς και άοκνες προσπάθειες του δημάρχου και του δημοτικού συμβουλίου. Ο Δήμος ήταν πάμφτωχος και το κεντρικό κράτος ιεραρχούσε τις πολλές ανάγκες του και φαίνεται ότι τα προβλήματα του Ρεθύμνου δεν ήταν μέσα στις άμεσες προτεραιότητές του.

Η ύδρευση

Το Ρέθυμνο είχε ανέκαθεν πρόβλημα νερού και πάντα αναζητούσε λύση στο θέμα αυτό. Κατά την εποχή που αναφερόμαστε δεν υδρευόταν κάθε σπίτι χωριστά, αλλά κάθε γειτονιά είχε μια βρύση στον δρόμο από την οποία έπαιρναν νερό οι περίοικοι.

Δυο ήταν τα προβλήματα σχετικά με την ύδρευση, που έπρεπε να αντιμετωπίσει ο Δήμος αμέσως μετά την απελευθέρωση: α) η ανεπάρκεια του νερού και β) το κατεστραμμένο και πεπαλαιωμένο δίκτυο. Για το πρώτο έγινε αναζήτηση νέων πηγών, χωρίς αποτέλεσμα. Τελικά αποφασίστηκε να ενταχθεί στο δίκτυο το νερό της γνωστής πηγής του Κουμπέ δυναμικότητας 12 λίτρων ανά δευτερόλεπτο.  Όμως παρά τις συνεχείς προσπάθειες και τις εκκλήσεις του δημάρχου προς την κυβέρνηση δεν κατέστη δυνατόν να εξασφαλιστούν τα υλικά και τα οικονομικά μέσα για τη μεταφορά του νερού στην πόλη και για την αντικατάσταση του πεπαλαιωμένου και σε μεγάλο βαθμό κατεστραμμένου δικτύου. Έτσι μέχρι τον Αύγουστο του 1950, που ο Τ. Πετυχάκης αποχώρησε από τη θέση του δημάρχου, δεν είχε βρεθεί λύση στο πρόβλημα της ύδρευσης της πόλης του Ρεθύμνου.

Το λιμάνι

Μεταφορά των επιβατών στο πλοίο,
που έχει αράξει αρόδο.

Το  πρόβλημα της απομόνωσης του Ρεθύμνου, που τόσο μας ταλαιπωρεί μέχρι σήμερα, ήταν από τα πρώτα θέματα που έπρεπε να αντιμετωπίσει ο δήμαρχος με το δημοτικό συμβούλιο σχεδόν αμέσως μετά την απελευθέρωση. Έτσι  το δημοτικό συμβούλιο Ρεθύμνης με ψήφισμα της 1^ης Ιουνίου 1946 διεκήρυξε «το επάναγκες της ταχυτέρας κατασκευής λιμένος». Μέχρι το 1940 το θέμα δεν είχε προχωρήσει πέρα από κάποιες προτάσεις, που όμως είχαν μείνει σε επίπεδο μελετών. Αλλά και μετά την κατοχή φαίνεται ότι δεν ήταν εύκολο να προχωρήσει το θέμα λόγω του μεγάλου κόστους που δεν ήταν εύκολο να αντιμετωπιστεί μέσα στις δύσκολες μεταπολεμικές συνθήκες. Πάντως τον Δεκέμβριο του 1947 ο υπουργός Δημοσίων Έργων Σταύρος Νικολαΐδης εγκρίνει την κατασκευή λιμανιού στον δυτικό όρμο της πόλης με βάση υπάρχουσα προμελέτη. Έκτοτε δεν υπήρξε κάποια εξέλιξη μέχρι την έναρξη της κατασκευής του σημερινού λιμανιού, δέκα χρόνια μετά.

Το αεροδρόμιο

Αντίθετα με το λιμάνι, η κατασκευή αεροδρομίου στο Ρέθυμνο φαίνεται πως απασχόλησε περισσότερο τη δημοτική αρχή, αλλά και τον τόπο γενικότερα, κατά την περίοδο που εξετάζουμε, ίσως επειδή η υλοποίησή του ήταν κατασκευαστικά ευκολότερη και λιγότερο δαπανηρή.

Στην περιοχή της Πηγής τις παραμονές της Μάχης της Κρήτης οι Άγγλοι είχαν κατασκευάσει ένα μικρό αεροδρόμιο για τις ανάγκες της άμυνας της περιοχής, ενόψει της επερχόμενης Γερμανικής εισβολής. Το δημοτικό συμβούλιο Ρεθύμνης στις 7 Οκτωβρίου 1946 αποφάσισε να διαδηλώσει την επιθυμία του Ρεθεμνιώτικου λαού όπως το υπάρχον αεροδρόμιο διατηρηθεί, επεκταθεί και βελτιωθεί, ώστε να καταστεί ικανό να δέχεται κάθε είδους αεροπλάνα. Μάλιστα ενέκρινε ποσό 50.000.000 δραχμών από τον προϋπολογισμό του 1946 και το 1/15 του προϋπολογισμού των επόμενων δέκα ετών, υπό την προϋπόθεση ότι η Κυβέρνηση θα αποφασίσει την κατασκευή του εν λόγω αεροδρομίου.

Δημοσίευμα της εποχής.

Αυτή η προσπάθεια να πεισθεί η κυβέρνηση να εγκρίνει την κατασκευή αεροδρομίου στο Ρέθυμνο, ήταν συνεχής και επίμονη καθ’ όλο το χρονικό διάστημα 1947−1950. Ο Δήμος συνέστησε νομικό πρόσωπο με την επωνυμία «Δημοτικόν Αεροδρόμιον Ρεθύμνης» και οι πιέσεις προς την κυβέρνηση και τις επιμέρους υπηρεσίες ήταν συνεχείς. Εντωμεταξύ, μετά την αντίδραση των κατοίκων της Πηγής, επιλέχθηκε ως καταλληλότερος χώρος για την κατασκευή του αεροδρομίου η περιοχή του Λατζιμά. Οι προσπάθειες συνεχίστηκαν αμείωτες , ήλθαν εκπρόσωποι της Πολιτικής Αεροπορίας, οι οποίοι μετά από επισταμένη μελέτη κατέληξαν ότι είναι κατάλληλη η προτεινόμενη θέση στου Λατζιμά. Ο Δήμος ζήτησε δάνειο 1,5 δισεκατομμυρίου δραχμών, όμως αυτό δεν εγκρίθηκε. Έτσι το θέμα, το οποίο  έφτασε πολύ κοντά στην υλοποίηση, απορρίφθηκε μετά πολλών επαίνων. Αν η υπόθεση του αεροδρομίου είχε αίσια κατάληξη, το Ρέθυμνο θα ήταν διαφορετικό σήμερα.

Ο Ηλεκτροφωτισμός

Ηλεκτρικό ρεύμα απέκτησε το Ρέθυμνο το 1924 από την Ηλεκτρική Εταιρείας Ρεθύμνης επί δημαρχίας Μενέλαου Παπαδάκη. Το 1945, που ανέλαβε και πάλι δήμαρχος ο Τ. Πετυχάκης, οι μηχανές παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος της Ηλεκτρικής Εταιρείας, έχοντας συμπληρώσει 25 χρόνια συνεχούς λειτουργίας, είχαν πλέον παλιώσει και δεν μπορούσαν να καλύψουν τις ανάγκες της πόλης, η οποία είχε αρχίσει να επεκτείνεται. Πέραν αυτού, η Ηλεκτρική Εταιρεία Ρεθύμνης δεν ήταν διατεθειμένη να συνεχίσει να ηλεκτροδοτεί την πόλη, αφού θα έπρεπε με μεγάλο κόστος, να ανανεώσει τον μηχανολογικό της εξοπλισμό.  Επομένως η ευθύνη του ηλεκτροφωτισμού της πόλης εκ των πραγμάτων έπεφτε στις πλάτες του Δήμου. Έπειτα από μακρόχρονες διαπραγματεύσεις ο Δήμος εξαγόρασε τις εγκαταστάσεις και τα μηχανήματα της Ηλεκτρικής Εταιρείας και πήρε 15ετή άδεια από το Υπουργείο Μεταφορών, για παροχή ηλεκτρικού ρεύματος στην πόλη του Ρεθύμνου και στα προάστια, ανατολικά μέχρι τον Πλατανιά και δυτικά μέχρι τον Κουμπέ. Όμως η έλλειψη χρημάτων υπήρξε καθοριστική για την πορεία του θέματος, τουλάχιστον μέχρι το τέλος του 1950, που είναι η περίοδος που εξετάζεται. Η αδυναμία αγοράς καινούργιων μηχανημάτων οδήγησε στην αναζήτηση φτηνών λύσεων με μεταχειρισμένα μηχανήματα, που μέχρι την αποχώρηση του Τ. Πετυχάκη τον Αύγουστο του 1950 δεν είχαν καταστεί λειτουργικά.

Το Σχέδιο Πόλεως

Το 1930, δηλαδή κατά τη διάρκεια της δεύτερης δημαρχιακής περιόδου του Τ. Πετυχάκη, το Ρέθυμνο απόκτησε για πρώτη φορά σχέδιο πόλεως, το οποίο εφαρμόστηκε μέχρι την κατοχή.  Μετά την κατοχή το Υπουργείο Ανοικοδομήσεως προχώρησε στην ανασύνταξη των σχεδίων των πόλεων που είχαν χαρακτηριστεί βομβόπληκτες, όπως το Ρέθυμνο. Το καλοκαίρι του 1947 το υπουργείο απέστειλε στον Δήμο το αναθεωρηθέν σχέδιο, προκειμένου να λάβουν γνώση οι δημότες και να υποβάλουν τυχόν ενστάσεις. Το σχέδιο δεν άρεσε καθόλου στους Ρεθεμνιώτες και προκάλεσε πολλές αντιδράσεις, επειδή προέβλεπε κατεδαφίσεις κτιρίων για διάνοιξη δρόμων και πλατειών. Οι αντιδράσεις ήταν τόσο μεγάλες που ο Πετυχάκης τηλεγράφησε στο υπουργείο να μην επιμείνει στην εφαρμογή του σχεδίου διότι υπάρχει κίνδυνος διασάλευσης της τάξης. Όμως το υπουργείο επέμεινε στην εφαρμογή του αναθεωρηθέντος σχεδίου, παρά την απόφαση του δημοτικού συμβουλίου με την οποία ζητούσε να γίνουν όσο το δυνατόν λιγότερες αλλαγές στο παλαιό σχέδιο.

Το 1950 ο Τ. Πετυχάκης ήταν ήδη 76 ετών και ήταν φυσικό οι σωματικές του δυνάμεις να έχουν μειωθεί. Άλλωστε σε δημοσίευμα του Ιουνίου 1949 τοπικής εφημερίδας, φέρεται να ασθενεί βαρέως. Έτσι ήταν αναμενόμενη η οικειοθελής αποχώρηση από τα δημαρχιακά του καθήκοντα στις αρχές Αυγούστου του 1950. Στη θέση του διορίστηκε δήμαρχος ο Πρωτοδίκης Κωνσταντίνος Βαρδάκης, ο οποίος έμεινε στο αξίωμα μέχρι τις δημοτικές εκλογές της 15^ης Απριλίου 1951, οπότε εξελέγη δήμαρχος ο Στυλιανός Ψυχουντάκης.

(Δημοσιεύθηκε στην εφημ. Ρέθεμνος φ. 30/9/2020)

---

[1] Τα διαπύλια τέλη ήταν δημοτικός φόρος επί των εισαγομένων στην πόλη αγροτικών προϊόντων, και εισπράττονταν στις εισόδους της πόλης, γι’ αυτό τα σημεία είσπραξης ονομάστηκαν από λαό φόρος. Ακόμη επιβιώνει στο Ρέθυμνο το τοπωνύμιο φόρος στη νότια είσοδο της πόλης.

ΔΗΜΟΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΑΡΧΟΙ ΣΤΟ ΡΕΘΥΜΝΟ (ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ) (Μέρος 4ο)

ΔΗΜΟΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΑΡΧΟΙ ΣΤΟ ΡΕΘΥΜΝΟ

ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ (1898–1913)

(Μέρος 4^ο + τελευταίο)

Του Γιάννη Ζ. Παπιομύτογλου

Οι εκλογές της Πρωτοχρονιάς του 1906

Είδαμε στο προηγούμενο σημείωμα (Ρέθεμνος 28-1-2012) ότι οι δημοτικές εκλογές θα έπρεπε να γίνουν μέσα σε διάστημα δύο μηνών από την έναρξη της ισχύος του νέου εκλογικού νόμου, δηλαδή μέσα σε διάστημα δύο μηνών από την 6^η Νοεμβρίου 1905.

Πράγματι στις 7 Νοεμβρίου δημοσιεύθηκε[1] το διάταγμα με το οποίο προκηρύχθηκαν δημοτικές εκλογές για την 1^η Ιανουαρίου 1906 ημέρα Κυριακή. Είχε προηγηθεί στις 29 Οκτωβρίου 1905 η δημοσίευση[2] του διατάγματος «Περί του τρόπου ενεργείας των δημοτικών εκλογών», με το οποίο καθοριζόταν με κάθε λεπτομέρεια η διαδικασία της εκλογής, η οποία θα γινόταν «διά σφαιριδίων». Οι εκλογές θα αναδείκνυαν, για τέσσερα χρόνια, έναν δήμαρχο και έναν δημαρχιακό πάρεδρο για κάθε δήμο, είκοσι δημοτικούς συμβούλους για κάθε αστικό και οκτώ για κάθε επαρχιακό δήμο. Τα προσόντα για τους υποψήφιους ήταν να είναι τουλάχιστον τριάντα ετών και εγγράμματοι. Για την πόλη του Ρεθύμνου ορίστηκαν δυο εκλογικά τμήματα, το Τούρκικο Σχολείο για του μουσουλμάνους ψηφοφόρους και η Δημοτική Σχολή[3] για τους χριστιανούς. Στους επαρχιακούς δήμους ορίστηκε ένα εκλογικό τμήμα για καθέναν απ’ αυτούς.

Η υπογραφή του Σαφτέρ κλαψαράκη

Στις εκλογές κατέβηκαν δύο συνδυασμοί. Οι βενιζελικοί με σύμβολο τη δάφνη και οι αντιβενιζελικοί με σύμβολο την ελιά. Υποψήφιος δήμαρχος των βενιζελικών ήταν ο από το 1898 διορισμένος δήμαρχος Γιουσούφ Αληγιατζιδάκης, ενώ υποψήφιος των αντιβενιζελικών ήταν ο από τον Σεπτέμβρη του 1905 διορισμένος δήμαρχος Σαφτέρ Κλαψαράκης.

Οι εκλογές φαίνεται πως έγιναν σε ήρεμο κλίμα, αφού η εφημερίδα Αναγέννησις[4] της 10-1-1906 αναφέρει μεταξύ άλλων: Μετά ζηλευτής τάξεως και ησυχίας διεξήχθησαν κατά την 1^ην Ιανουαρίου αι δημοτικαί εκλογαί και καθ’ άπαντα τον ημέτερον Νομόν άνευ ουδενός σπουδαίου εκτρόπου. Εις άπαντα τα εκλογικά τμήματα η εκλογή διεξήχθη μετά πολλού πείσματος και ανταγωνισμού, αλλ’ εν άκρα ησυχία και τάξει. Οι ψηφοφόροι προσήρχοντο εις τας κάλπας και εψήφιζον τον συνδυασμόν των ενεξετάστως και άνευ επηρεασμού δύναται δε τις να υποστηρίξη ότι ουδ’ εν αυτή τη Ελβετία διεξήγοντο τοιαύται πεισματώδεις εκλογαί άνευ σπουδαίου γεγονότος. Οι ψηφοφόροι μολονότι μετά πάροδον 16 ετών[5] επαναλάμβανον την καθολικήν δια σφαιριδίων ψηφοφορίαν, όμως σχετικώς ολίγιστα ήσαν τα λάθη. Εις την ήσυχον διεξαγωγήντης εκλογής κατά μέγα μέρος συνετέλεσαν και τα έκτακτα και συνετά μέτρα τα οποία ο Εξοχώτατος Αρχηγός της Ρωσσικής κατοχής Συνταγματάρχης Κ. Ουρμπάνοβιτς είχε λάβει…

Η σύνθεση των δήμων αναφορικά με τα χωριά που τους συγκροτούσαν παρέμεινε η ίδια πλην των περιπτώσεων του χωριού Γάλλου που αποσπάσθηκε από τον δήμο Ατσιποπούλου και προσαρτήθηκε στον δήμο Ρεθύμνης[6] και του χωριού Καρίνες που αποσπάσθηκε από τον δήμο Μέρωνος και προσαρτήθηκε στον δήμο Λάμπης[7].

Τα αποτελέσματα των εκλογών στους δήμους του νομού Ρεθύμνης ήταν τα ακόλουθα:  

ΕΠΑΡΧΙΑ ΡΕΘΥΜΝΗΣ

Δημήτριος Λεφάκης

·         Στο Δήμο Πόλεως Ρεθύμνης δήμαρχος αναδείχτηκε ο Σαφτέρ

       Κλαψαράκης, πάρεδρος ο  Δημήτριος Λεφάκης.

Δημοτικοί σύμβουλοι: Εμμανουήλ Αστρινός δερματέμπορος, Π. Δ. Γαγάνης, Γεώργιος Π. Δρακάκης έμπορος, Στυλιανός Ζαχαρίου (πρόεδρος Δ.Σ.), Τίτος Λύτινας έμπορος, Αυγουστίνος Μαγουλάς, Στυλιανός Μαραγκουδάκης, Σπυρίδων Μιχελιουδάκης έμπορος, Θεμιστοκλής Γ. Παπαδάκης δικηγόρος, Παντελής Μ. Πετυχάκης έμπορος, Ιωάννης Μ. Σταυγιανουδάκης δικηγόρος, Ι.Κ. Στεργίου, Αντώνιος Τριφύλλης, Γεώργιος Ε. Χαμαράκης έμπορος, Χασάν Βαρβαρεζάκης έμπορος, Κιαμής Βεησαγαδάκης, Αλή Ρεφκή Καζαζαλιδάκης έμπορο, Χασάν Κλαρονάκης έμπορος, Μουσά Λαχουριδάκης έμπορο, Αλή Μπετριαγαδάκης έμπορος, Κεμάλ Ουσταδάκης κτηματίας, Μουσταφά Τζιντζαραπάκης έμπορος, Σεφκή Τσιτσεκάκης κτηματίας.

Χαράλαμπος Λιανδρής

·         Στον Δήμο Αρκαδίου δήμαρχος ο Παναγιώτης Μανωλιτσάκης[8], ο οποίος επεκράτησε των Σπυρίδωνα Μυγιάκη, Νικολάου Δ. Τζεδάκη και Γεωργίου Ν. Βενιανάκη.

Δημοτικοί Σύμβουλοι: Στυλιανός Ανωμεριανάκης, Νικόλαος Κυριακάκης, Αντώνιος Ντακάκης, Στυλιανός Ορφανός (πρόεδρος Δ.Σ.), Α. Παλιεράκης, Ανάστος Σπαντιδάκης.

·         Στον Δήμο Ατσιποπούλου δήμαρχος ο Χαράλαμπος Μ. Λιανδρής, ο οποίος επεκράτησε των Ευάγγελου Ν. Τσίχλη και Μάρκου Ι. Χαλκιαδάκη.

Δημοτικοί Σύμβουλοι: Παύλος Δασκαλάκης, Α.Ν. Δρουδάκης (πρόεδρος Δ.Σ.), Στυλιανός Ζαχαράκης, Μανούσος Κασέλας, Μ. Μαρκουλάκης, Ελευθέριος Π. Ροδινός.

·         Στον Δήμο Βρυσιναίων δήμαρχος ο Παναγιώτης Γ. Βογιατζάκης, ο οποίος επεκράτησε των Μύρωνα Καλησπεράκη και Θεοδ. Σ. Παπαδάκη.

Παναγιώτης Βογιατζάκης

Δημοτικοί Σύμβουλοι: Μιχαήλ Αλεξανδράκης, Ιωάννης Α. Βιδιαδάκης, Σπυρίδων Γιακουμάκης, Λ. Ζακυνθινός, Γ.Ε. Ηλιάκης, Α. Καπετανάκης και Ευστράτιος Ψαρουδάκης (πρόεδρος Δ.Σ.).

·         Στον Δήμο Λαππαίων δήμαρχος ο Ευστάθιος Σ. Παπαδάκης, ο οποίος επεκράτησε των Νικολάου Στραπατσάκη, Στυλιανού Π. Μωράκη και Γεωργίου Πρωτοπαπαδάκη.

Δημοτικοί Σύμβουλοι: Μιχαήλ Βουρεξάκης, Π. Γαβαλάς, Ιωσήφ Γκαγκαουδάκης, Γ.Ι. Δεληγιαννάκης (πρόεδρος Δ.Σ.), Θεμιστοκλής Θεοδωρουλάκης, Νικόλαος Μακρυγιαννάκης, Ι. Τζανακάκης.

·         Στον Δήμο Ρουστίκων δήμαρχος ο Χ"Μιχαήλ Σχινάς, ο οποίος επεκράτησε των Ιωάννη Σταμαθιουδάκη, Ιωσήφ Δασκαλάκη και Ιωάννη Βουγιουκαλάκη.

Δημοτικοί Σύμβουλοι: Γεώργιος Κ. Βανταράκης, Νικόλαος Κ. Δρανδάκης, Προκόπιος Κ. Ηλιάκης, Ηλίας Καβρουλάκης, Ι.Χ. Λεωνιδάκης (πρόεδρος Δ.Σ.), Α. Σελινιωτάκης, Μανούσος Γ. Φουντουλάκης, Ηλίας Γ. Φραδἐλος.

ΕΠΑΡΧΙΑ ΑΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

·         Στον Δήμο Αγίου Πνεύματος δήμαρχος ο Στυλιανός Καλόγερος, ο οποίος επεκράτησε των Γρηγορίου Μαραγκάκη, Μιχαήλ Ν. Λαμπάρδου, Γεωργίου Κ. Παπαδάκη και Γεωργίου Ν. Μακριδάκη.

Δημοτικοί Σύμβουλοι: Μάρκος Εφεντάκης, Αλέξανδρος Ζεφάκης, Εμμανουήλ Κασαπάκης, Α. Μηλιδάκης (πρόεδρος Δ.Σ.), Αλέξανδρος Περισσάκης, Κωνσταντίνος Σαβοργιανάκης, Εμμανουήλ Σταυρουλιδάκης, Αναγνώστης Χλιαουτάκης.

·         Στον Δήμο Λάμπης δήμαρχος ο Γεώργιος Ν. Δουλγεράκης, ο οποίος επεκράτησε των Εμμανουήλ Κ. Δασκαλάκη και Στυλιανού Ε. Προκοπάκη.

Δημοτικοί Σύμβουλοι: Χαράλαμπος Γλαμπεδάκης, Ε.Σ. Γυπαράκης, Μάρκος Δημητρακάκης, Μάρκος Θεοδωράκης, Αναγνώστης Λουκάκης, Γ. Λουλουδάκης (πρόεδρος Δ.Σ.), Μιχαήλ Παπαδομανωλάκης, Ι.Δ. Τζαγκαράκης.

·         Στον Δήμο Μελάμπων, δήμαρχος ο Ματθαίος Α. Μαμαλάκης, ο οποίος επεκράτησε του Νικολάου Γ. Φωτάκη.

Δημοτικοί Σύμβουλοι: Ν. Βαβουράκης, Ι. Βασιλάκης, Εμμανουήλ Ζεάκης, Εμμανουήλ Παπαδάκης, Γ. Πετρακάκης, Μιχαήλ Σήφακας (πρόεδρος Δ.Σ.), Γεώργιος Σηφάκης, Ε. Τρουλλινός.

·         Στον Δήμο Φοίνικος δήμαρχος ο Γεώργιος Εμμ. Τσουδερός, ο οποίος επεκράτησε των Νικολάου Χ. Παπαδάκη, Αναγνώστη Γιαννά και Μιχαήλ Ε. Μαραγκουδάκη.

Δημοτικοί Σύμβουλοι: Στυλιανός Ι. Γιαννικάκης, Κ. Κατσαμαδάκης (πρόεδρος Δ.Σ.), Σ.Α. Κατσαραγάκης, Γεώργιος Α. Κουφάκης, Μιχαήλ Κυριανιτάκης, Γεώργιος Σπαντιδάκης, Αναγνώστης Φραγκιαδάκης.

ΕΠΑΡΧΙΑ ΑΜΑΡΙΟΥ

·         Στον Δήμο Κουρήτων  δήμαρχος ο Ζαχαρίας Γ. Κατσαντώνης, ο οποίος επεκράτησε των Μύρωνα Κ. Περάκη, Ιωάννη Γ. Τσουπάκη και Χαρίδημο Α. Πλατύρραχο.

Ζαχαρίας Κατσαντώνης

Δημοτικοί Σύμβουλοι: Δρ. Δανδουλάκης, Ευθύμιος Ζαχαριουδάκης, Γεώργιος Λινοξυλάκης, Ι.Α. Μελιδονιώτης (πρόεδρος Δ.Σ.), Αντώνιος Μπικάκης, Γεώργιος Ε. Παττακός, Αλέξανδρος Πλατύρραχος, Εμμανουήλ Μ. Φωτάκης.

·         Στον Δήμο Μέρωνος δήμαρχος ο Γεώργιος Δ. Χατζηδάκης, ο οποίος επεκράτησε των Κωνσταντίνου Γ. Στρατιδάκη, Γεωργίου Κ. Γιαννακουδάκη και Γεωργίου Δ. Λαγκουβάρδου.

Δημοτικοί Σύμβουλοι: Μιχαήλ Ακουμιανός, Αντώνιος Γαργερός, Εμμανουήλ Γενεράλης (πρόεδρος Δ.Σ.), Νικόλαος Κ.Γ. Καλοειδάς, Νικόλαος Λιουδάκης, Σεβαστιανός Πολίτης, Νικόλαος Τάβαρης, Αντώνιος Τσαχάκης.

·         Στον Δήμο Πανακραίων δήμαρχος ο Παντελής Διαμαντίδης, ο οποίος επεκράτησε των Κωνσταντίνου Ν. Ψιμικού, Κωνσταντίνου Γ. Βαρούχα, Αντωνίου Γ. Παπαδάκη, Γεωργίου Μικέλου και Νικολάου Α. Λίτινα.

Δημοτικοί Σύμβουλοι: Γ. Αγγελιδάκης, Πέτρος Γεωργουλάκης, Φραγκιάς Κ. Δασκαλάκης, Αντώνιος Κουτάκης, Μύρων Λίτινας (πρόεδρος Δ.Σ.), Μύρων Ι.Π.Μ. Λίτινας, Χ. Φουρτίνης.

ΕΠΑΡΧΙΑ ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ

·         Στον Δήμο Ανωγείων δήμαρχος ο Αριστ. Σ. Βρέντζος, ο οποίος επεκράτησε του Κωνσταντίνου Σταυρακάκη. Λόγω του θανάτου του δημάρχου Αριστ. Βρέντζου διενεργήθηκαν αναπληρωματικές εκλογές[9] στις 30 Νοεμβρίου 1908 από τις οποίες αναδείχτηκε νέος δήμαρχος ο Γ.Β. Δραμουντάνης.

Δημοτικοί Σύμβουλοι: Βασίλειος Απλαδάς, Γ.Μ. Δακανάλης (πρόεδρος Δ.Σ.), Θεοδ. Λιναρίτης, Μιχαήλ Νιώτης, Κ.Β. Παπαδάκης, Βασίλειος Πατελάρος, Γεώργιος Κ. Πετούσης, Β. Σπαχής.

·         Στον Δήμο Γαράζου δήμαρχος ο Μιχαήλ Μαρής, ο οποίος επεκράτησε των Αριστ. Στριλιγκά και Επαμεινώνδα Χατζιδάκη.

Δημοτικοί Σύμβουλοι: Ιωάννης Γ. Κιαγιάς, Μιχαήλ Χ. Κυριμάκης, Γεώργιος Αντ. Μανιός, Μιχαήλ Δρ. Μαρής, Νικόλαος Αντ. Ρουκούνης, Γεώργιος Εμμ. Πλουμής, Γ.Β. Χατζάκης (πρόεδρος Δ.Σ.).

·         Στον Δήμο Ελευθερναίων δήμαρχος ο Εμμανουήλ Γ. Χαλκιαδάκης, ο οποίος επεκράτησε των Βασιλείου Ι. Δροσάκη και Εμμανουήλ Ψαρόκαλου. Τον Σεπτέμβρη του 1907 ο Εμμ. Χαλκιαδάκης παραιτήθηκε από τη θέση του δημάρχου και σε αναπληρωματικές εκλογές[10] που διενεργήθηκαν στις 21 Οκτωβρίου 1907 νέος δήμαρχος αναδείχτηκε ο Ιωάννης Ν. Πουπάκης.

Δημοτικοί Σύμβουλοι: Δημήτριος Δάνδολος, Ιωάννης Γ. Καυγαλάκης, Εμμανουήλ Μ. Μαλλιαράκης, Γεώργιος Δ. Μαραγκουδάκης, Σ.Γ. Σταυρακάκης (πρόεδρος Δ.Σ.), Μιχαήλ Ι. Φουντουλάκης.

·         Στον Δήμο Μελιδονίου δήμαρχος ο Ιωάννης Μαχμουτάκης, ο οποίος επεκράτησε των Μιχαήλ Γ. Καλλέργη, Κωνσταντίνου Καρδάση, Εμμανουήλ Ν. Μερακάκη, Χρόνη Πολυμίλη και Νικολάου Ι. Σκλαβάκη.

Δημοτικοί Σύμβουλοι: Γ.Κ. Κυριακόπουλος, Άγγελος Ε. Νικολετάκης, Νικόλαος Π.Μ. Παρασχάκης, Γ.Κ. Σερλής, Ν. Α. Τζιρίτας, Πέτρος Ν. Σκαρβέλης (πρόεδρος Δ.Σ.), Ιωάννης Δ. Σπανουδάκης, Ν.Σ. Χωνιανάκης.

Η θητεία των πιο πάνω δημοτικών αρχών ήταν τετραετής και κατά συνέπεια έληγε στο τέλος του 1909. Όμως την 1^η Σεπτεμβρίου 1909 δημοσιεύθηκε διάταγμα[11] με το οποίο παρατάθηκε επ’  αόριστον η θητεία των δημοτικών αρχόντων και πάντως μέχρι τη διενέργεια νέων εκλογών.

Οι εκλογές της 1^ης Μαΐου 1911

Η διεξαγωγή νέων δημοτικών εκλογών προσδιορίστηκε για την 1^η Μαΐου 1911 με διάταγμα[12] της τριμελούς Εκτελεστικής Επιτροπής, η οποία είχε διαδεχθεί τον Ύπατο Αρμοστή στην άσκηση της εκτελεστικής εξουσίας στην Κρήτη, η οποία βρισκόταν ένα βήμα πριν από την ένωσή της με την Ελλάδα. Το διάταγμα προέβλεπε εκλογές μόνο στους τρεις μεγάλους αστικούς δήμους Χανίων, Ρεθύμνης και Ηρακλείου.

Την 1^η Μαρτίου δημοσιεύθηκε το διάταγμα[13] «Περί του τρόπου ενεργείας των δημοτικών εκλογών» στις τρεις πόλεις του νησιού, το οποίο καθόριζε με κάθε λεπτομέρεια τον τρόπο διεξαγωγής των εκλογών που θα γίνονταν δια καθολικής, μυστικής δια σφαιριδίων ψηφοφορίας. Όπως και στις προηγούμενες εκλογές δεν απαιτούντο ιδιαίτερα προσόντα για τους υποψηφίους. Αρκούσε να είναι εγγράμματοι, χωρίς να προσδιορίζεται ο βαθμός εγγραμματοσύνης, και να είναι τουλάχιστον τριάντα ετών. Ο δήμος Ρεθύμνης, όπως και στις προηγούμενες εκλογές της 1^ης Ιανουαρίου 1906, χωρίστηκε σε δύο εκλογικά τμήματα, το Τούρκικο Σχολείο για του μουσουλμάνους ψηφοφόρους και η Δημοτική Σχολή για τους χριστιανούς[14].

Πληροφορίες για το προεκλογικό κλίμα δεν έχουμε, αλλά ούτε και μετεκλογικά σχόλια στον τοπικό Τύπο, αφού οι εφημερίδες Δράσις και Θάρρος που εκδίδονταν εκείνη την περίοδο, περιορίζονται στη δημοσίευση των αποτελεσμάτων χωρίς σχολιασμό, εκτός από ένα μικρό σχόλιο της εφημερίδας Δράσις.

Χουσνή Βακογλάκης

Τα εκλογικά αποτελέσματα στον δήμο Ρεθύμνης, σύμφωνα με τις πιο πάνω εφημερίδες, ήταν τα εξής:

Δήμαρχος εξελέγη ο Χουσνής Βακογλάκης, ο οποίος επεκράτησε του αντιπάλου του Σαφτέρ Κλαψαράκη.

Πάρεδρος[15] εξελέγη ο Κωνσταντίνος Γερακάρης, ο οποίος επεκράτησε του αντιπάλου του και επί πολλά χρόνια παρέδρου Δημητρίου Λεφάκη.

Δημοτικοί Σύμβουλοι εκλέχτηκαν οι: Ιωάννης Δερμιτζάκης, Βασίλειος Δρανδάκης, Εμμανουήλ Κοτοράκης ή Μανουσάκης, Τίτος Λίτινας έμπορος, Στέργιος Μανουράς δικηγόρος, Νικόλαος Μανουσάκης, Μιχαήλ Παπαμιχελάκης γιατρός, Μίνως Πετυχάκης δικηγόρος, Νικόλαος Πισκοπάκης, Ευάγγελος Ρουσάκης κτηματίας, Γεώργιος Σαουνάτσος γιατρός, Βασίλειος Σπανδάγος γιατρός, Κωνσταντίνος Σταθάκης βιομήχανος, Ευάγγελος Τζωρτζάκης έμπορος, Εμμανουήλ Φραγκιαδάκης, Γεώργιος Ε. Χαμαράκης έμπορος, Χασάν Κλαρονάκης, Γιουσούφ Ονταμπασάκης έμπορος, Χουσνής Σελημεφεντάκης κτηματίας και Αλής Σκουμπεντεδάκης.

Κατά τραγική σύμπτωση την ημέρα των εκλογών πέθανε ο επί σειρά ετών πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου Στυλιανός Π. Ζαχαρίου. Την ημέρα του θανάτου του το απερχόμενο δημοτικό συμβούλιο εξέδωσε  ψήφισμα το οποίο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Θαρρος[16].

Η δήλωση Βακογλάκη

Οι Ρεθεμνιώτες έφεραν βαρέως το γεγονός ότι από το 1879, αλλά κυρίως κατά τη διάρκεια της Αυτονομίας είχαν δήμαρχο Οθωμανό. Κατά παράδοση, αλλά και σύμφωνα με την κατά καιρούς ισχύουσα δημοτική νομοθεσία, ο δήμαρχος ήταν Οθωμανός και ο πάρεδρος Χριστιανός, λόγω της πλειοψηφίας του μουσουλμανικού στοιχείου στην πόλη του Ρεθύμνου. Το αίσθημα της δυσφορίας των Ρεθεμνιωτών για το γεγονός αυτό, γινόταν όλο και πιο έντονο με την πάροδο του χρόνου και τη συνεχή μείωση του πληθυσμού των μουσουλμάνων κατοίκων της πόλης. Αναζητούνταν επιχειρήματα και νομιμοφανείς τρόποι απαλλαγής του Ρεθύμνου από τον Οθωμανό δήμαρχο. Σ’ αυτήν την προσπάθεια φαίνεται πως εντάσσεται και το γεγονός ότι υποχρεώθηκε ο νέος δήμαρχος Χουσνής Βακογλάκης, γνωστός για τη νεοτουρκική του ιδεολογία, να δηλώσει δημόσια δια του Τύπου[17] ότι είναι «Κρής υπήκοος» (Βλέπε τη σχετική δήλωση σε φωτογραφία), επειδή μέχρι τότε οι μουσουλμάνοι του Ρεθύμνου ισχυρίζονταν ότι είναι Τούρκοι υπήκοοι. Είναι προφανές ότι αν αρνιόταν θα έδινε το δικαίωμα στη διοίκηση να τον αντικαταστήσει με χριστιανό.

Ο Βακογλάκης παρέμεινε δήμαρχος μέχρι τον Φλεβάρη του 1918, οπότε υπέβαλε την παραίτησή στον Νομάρχη Ρεθύμνης.

Η κατάργηση των Επαρχιακών Δήμων και η ίδρυση των Αγροτικών.

Στις 22 Απριλίου 1911, δηλαδή μια εβδομάδα πριν από τις εκλογές στους τρεις μεγάλους αστικούς δήμους, δημοσιεύθηκε[18] ο νέος δημοτικός νόμος, ο οποίος προέβλεπε την κατάργηση των 68 επαρχιακών δήμων του νησιού και τη δημιουργία ενός νέου τύπου δήμων, οι οποίοι ονομάστηκαν αγροτικοί. Ο θεσμός των επαρχιακών δήμων φαίνεται ότι είχε εκφυλλιστεί και είχε χάσει τη συμπάθεια και την υποστήριξη του κόσμου, αν κρίνουμε από το άρθρο που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Θάρρος[19] με τον τίτλο «Η κατάργησις των τυραννίσκων». Οι αγροτικοί δήμοι ήταν πολλοί περισσότεροι από τους επαρχιακούς και με μικρότερη έκταση. Ο αριθμός τους έφτανε συνολικά για όλη την Κρήτη τους 569, ενώ για τον νομό Ρεθύμνης τους 125[20]. Ήταν περίπου όπως οι κοινότητες που γνωρίσαμε αργότερα. Τον κάθε δήμο διοικούσε τριμελής επιτροπή, που εκλεγόταν ανά διετία την πρώτη Κυριακή του Οκτωβρίου. Καθήκοντα δημάρχου ασκούσε ο πρόεδρος της επιτροπής. Οι πρώτες εκλογές στους αγροτικούς δήμους διενεργήθηκαν στις 26 Ιουνίου 1911 για την περίοδο μέχρι 1^η Οκτωβρίου 1913[21]. Δυστυχώς δεν έχομε τα αποτελέσματα αυτών των εκλογών, ίσως επειδή δεν δημοσιεύθηκαν λόγω του πλήθους των δήμων. Με αυτήν τη μορφή οι δήμοι έφτασαν μέχρι το 1925, οπότε ακολουθήθηκε και στην Κρήτη το σύστημα των Κοινοτήτων που ίσχυε και στην υπόλοιπη Ελλάδα.

(Δημοσιεύθηκε στην εφ. Ρέθεμνος φ. 12-2-2012)

---

[1] Διάταγμα αριθ. 242/28-10-1905 (ΕΕΚΠ, φ. 60/Α/7-11-1905).

[2] Διάταγμα αριθ. 238/28-10-1905 (ΕΕΚΠ, φ. 59/Α/7-11-1905).

[3] Η Δημοτική Σχολή στεγαζόταν στην αίθουσα των Τριών Ιεραρχών που βρισκόταν νότια του Καθεδρικού Ναού των Εισοδίων.

[4] Η εφημερίδα Αναγέννησις ήταν φιλοπριγκιπική και κατά συνέπεια αντιβενιζελική εσημερίδα, την οποία εξέδιδε ο δικηγόρος Θεμιστοκλής Γ. Παπαδάκης ή Μουρνιανός.

[5] Αναφέρεται στις δημοτικές εκλογές του 1889.

[6] Διάταγμα αριθ. 33/23-2-1906 (ΕΕΚΠ, φ.11/Α/8-3-1906).

[7] Διάταγμα αριθ. 188/1-11-1907 (ΕΕΚΠ, φ.64/Α/3-11-1907).

[8] Ο Παναγιώτης Μανωλιτσάκης είναι από τους μακροβιότερους δημάρχους του νομού Ρεθύμνης, αφού υπήρξε επικεφαλής άλλοτε του δήμου Πηγής και άλλοτε του δήμου Αρκαδίου για περισσότερα από 25 χρόνια.

[9] Διάταγμα 179/18-9-1908 (ΕΕΚΠ, φ. 49/Α/23-9-1908).

[10] Διάταγμα 133/24-8-1907 (ΕΕΚΠ, φ. 41/Α/4-9-1907).

[11] Νομοθετικό Διάταγμα 103/1-9-1909 (Παράρτημα της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως εν Κρήτη, φ. 55/Α/3-9-1909).

[12] Διάταγμα 32/26-2-1911 (Παράρτημα της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως εν Κρήτη, φ. 16/Α/28-2-1911).

[13] Διάταγμα 44/28-2-1911 (Παράρτημα της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως εν Κρήτη, φ. 17/Α/1-3-1911).

[14] Διάταγμα 67/19-4-1911 (Παράρτημα της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως εν Κρήτη, φ. 29/Α/22-4-1911).

[15] Το αξίωμα του δημαρχιακού παρέδρου ήταν κάτι αντίστοιχο με το σημερινό αξίωμα του αντιδημάρχου.

[16] Φύλλο 1/1-5-1911.

[17] Βλ. εφημ. Θάρρος Ρεθύμνης, φ. 8/23-6-1911.

[18] Νομοθετικό Διάταγμα 69/20-4-1911 (Παράρτημα της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως εν Κρήτη, φ. 29/Α/22-4-1911).

[19] Φύλλο 3/15-5-1911.

[20] Για τα ονόματα και τη σύνθεση των νέων δήμων βλ. Παράρτημα της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως εν Κρήτη, φ. 39/Α/23-5-1911), 45/20-6-1911, 60/30-8-1911, 65/12-9-1911.

[21] Βλ. Παράρτημα της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως εν Κρήτη, φ. 40/Α/26-5-1911 και φ. 41/Α/27-5-2011.