ΔΩΡΕA EKKEKAKH ΣΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘHΚΗ ΡΕΘYΜΝΗΣ

ΔωρεA ενoς ανεκτίμητου Θησαυροy

στη ΔημOσια Βιβλιοθhκη Ρεθyμνης

Προ ημερών, μέσω ενός ευχαριστηρίου, κυκλοφόρησε η είδηση της δωρεάς της Βιβλιοθήκης Γ. Π. Εκκεκάκη στη Δημόσια Βιβλιοθήκη του Ρεθύμνου. Ο αντίκτυπος και η προβολή της είδησης ήταν αντιστρόφως ανάλογη με το μέγεθος της δωρεάς.

Ο Γ.Π. Εκκεκάκης για πάνω από μισό αιώνα συλλέγει ακατάπαυστα κάθε έντυπο ή χειρόγραφο, με μοναδικό κριτήριο επιλογής να είναι κρητολογικού ενδιαφέροντος. Αυτή η συνεχής του δραστηριότητα και η αναζήτησή του σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης κάθε τεκμηρίου σχετικού με την Κρήτη, είχε ως αποτέλεσμα σήμερα να έχει καταρτίσει την πλουσιότερη και πληρέστερη κρητολογική βιβλιοθήκη όχι μόνο σε τοπικό, αλλά σε πανελλήνιο και ίσως παγκόσμιο επίπεδο. Ανάλωσε μια ολόκληρη περιουσία για την απόκτηση μοναδικών τεκμηρίων, που ουδείς άλλος ιδιώτης συλλέκτης κατέχει. 

Κάθε κομμάτι της συλλογής έχει την ιστορία του που μόνο ο ίδιος ο συλλέκτης γνωρίζει. Περιέχει την αγωνία και τον αγώνα του όχι τόσο να περιέλθει στην κατοχή του όσο να έλθει στον τόπο όπου δικαιωματικά είναι η θέση του. 

Ποτέ ο Εκκεκάκης δεν είχε τη συμπεριφορά του μέσου και συνηθισμένου συλλέκτη, που κρατάει τη συλλογή του ζηλότυπα μόνο για τον εαυτό του. Πάντα όλα του τα αποκτήματα ήταν στη διάθεση κάθε μελετητή, να τα δει και να αντλήσει τις πληροφορίες που ήθελε. Αλλά και η απόφασή του να δωρήσει όλη του τη συλλογή δεν ήταν απόφαση ενός συνηθισμένου ανθρώπου. Θέλει μεγάλη γενναιότητα να αποφασίσεις να αποχωριστείς, χωρίς ανταλλάγματα, ένα έργο ζωής που με πολλή προσπάθεια και πολλά χρήματα δημιούργησες.

Η Βιβλιοθήκη του Ρεθύμνου, στην οποία περιέρχεται η συλλογή, αποκτά πλέον άλλη υπόσταση και άλλο περιεχόμενο. Πέρα από το γεγονός ότι εμπλουτίζονται οι συλλογές της με περίπου 20000 νέα τεκμήρια γίνεται πλέον βιβλιοθήκη αναφοράς για τα κρητολογικά θέματα. Είναι ευτυχής συγκυρία που εντός ολίγου περατώνεται το νέο κτίριο της Βιβλιοθήκης και η συλλογή θα βρει μια φιλόξενη στέγη σε περιβαλλοντικές συνθήκες ασφάλειας και προστασίας. Η διοίκηση και το προσωπικό της Βιβλιοθήκης θα πρέπει να αγκαλιάσουν τη συλλογή με αγάπη και σεβασμό, εκτιμώντας το γεγονός ότι ο δωρητής διάλεξε τη δική τους βιβλιοθήκη για να καταθέσει τους καρπούς προσπαθειών μισού και πλέον αιώνα. Παρά το γεγονός ότι η Βιβλιοθήκη αντιμετωπίζει μεγάλη έλλειψη προσωπικού και μάλιστα εξειδικευμένου, θα πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια ώστε να καταρτιστεί, όσο το δυνατόν συντομότερα, πλήρης ηλεκτρονικός κατάλογος για τη “ΣΥΛΛΟΓΗ ΕΚΚΕΚΑΚΗ” και μάλιστα προσβάσιμος από το διαδίκτυο. Οι φορείς τόπου (Περιφέρεια, Δήμος, Πανεπιστήμιο) θα πρέπει να βοηθήσουν με την παροδική έστω διάθεση κάποιων υπαλλήλων, που θα εκπαιδευτούν κατάλληλα από τη Βιβλιοθήκη, ώστε να περατωθεί αυτό το μεγάλο έργο σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Γιάννης Ζ. Παπιομύτονλου

Υ.Γ. Σε πρόσφατο δημοσίευμά του ο Γ.Π.Ε. Μιλάει για “άδοξο τέλος”. Θα μου επιτρέψει να διαφωνήσω τόσο με το επίθετο άδοξο όσο και με το ουσιαστικό τέλος. Δεν υπάρχει άδοξο τέλος σε μια προσπάθεια και σε ένα δημιούργημα, το οποίο θα συνεχίσει να είναι ζωντανό και χρήσιμο τόσο στο εγγύς όσο και στο απώτερο μέλλον.

(Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Ρέθεμνος της 28 Ιουνίου 2014)

ΕΚΚΕΚΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

ΠΕΡΙ «ΑΡΧΑΙΟΚΑΠΗΛΙΑΣ»

Στα αλλεπάλληλα δημοσιεύματα που είδαν το φως τελευταία από έγκριτους Ρεθεμνιώτες και αφορούν στην ταλαιπωρία που υφίσταται ο συμπολίτης Γ. Εκκεκάκης, έχω να προσθέσω ορισμένες μαρτυρίες για τον άνθρωπο και ορισμένες απόψεις για την υπόθεση.

Για τον Γιώργο Εκκεκάκη όλοι οι παλιοί Ρεθεμνιώτες έχουν μια παγιωμένη αντίληψη που είναι αποτέλεσμα της στάσης και του τρόπου ζωής του κατά τη μακρόχρονη παρουσία του στην κοινωνία του Ρεθύμνου. Την αντίληψη ότι πρόκειται για έναν υπεύθυνο άνθρωπο, συγκροτημένο, ακέραιο και ηθικό. Για το λόγο αυτό έχουν μεγάλη δυσανεξία να δεχτούν ως πραγματικές τις κατηγορίες που του προσάπτουν.

Η μακρόχρονη σχέση μου μαζί του περιστρέφεται κυρίως γύρω από το κοινό ενδιαφέρον για την κρητική βιβλιογραφία και τα ιστορικά (κυρίως γραπτά) τεκμήρια της Κρητικής ιστορίας. Κατά συνέπεια γνωρίζω τη πολύχρονη και κοπιαστική του προσπάθεια να συγκεντρώσει, καταγράψει και δημοσιεύσει τα Κρητικά Βιβλία, δηλαδή τα βιβλία που αφορούν στην Κρήτη από τις απαρχές τους μέχρι το 1940. Το πόσο σημαντική και χρήσιμη είναι αυτή η εργασία το γνωρίζουν καλά οι μελετητές των κρητικών γραμμάτων που τη χρησιμοποιούν.

Στην προσπάθεια αναζήτησης και εντοπισμού κρητικών βιβλίων σε όλο τον κόσμο έφερε σε γνώση μας έντυπα παντελώς σπάνια και άγνωστα ακόμα και στους ειδικούς. Και δεν περιορίστηκε σ’ αυτό, αλλά προχώρησε –με τις δυνατότητες που δίνει σήμερα η τεχνολογία– στην αναπαραγωγή τους με πρώτο του μέλημα να καταθέτει κάθε φορά ένα αντίτυπο στη Βιβλιοθήκη του Ρεθύμνου. Την ίδια τακτική ακολούθησε και στις περιπτώσεις που ερχόταν στην κατοχή του έντυπα διπλά και δεν υπήρχαν στις συλλογές της Βιβλιοθήκης.

Το σπίτι του είναι ανοιχτό σε όσους θέλουν να τον συμβουλευτούν και να ζητήσουν τη βοήθειά του. Είναι παροιμιώδης η προθυμία και η ανιδιοτέλεια με την οποία παραχωρεί και μοιράζεται τις πληροφορίες και τα στοιχεία που κατέχει στους πολλούς –ακόμη και σε αγνώστους– που προστρέχουν στα φώτα του.

Ήταν συγκινητική και αξιέπαινη η χειρονομία του να δωρίσει στη μονή Αγίας Τριάδας Τζαγκαρόλων μοναδικό χειρόγραφο έτους 1595, του ιδρυτή της Ιερεμία Τζαγκαρόλου, το οποίο ο Εκκεκάκης είχε αγοράσει σε δημοπρασία από το υστέρημά του.

Η συνεχής αγωνία του να μην χαθούν στη λήθη του χρόνου πληροφορίες και στοιχεία για Ρεθεμνιώτες που είχαν μια μικρή ή μεγάλη συμβολή στην εξέλιξη αυτού του τόπου, τον έχει οδηγήσει εδώ και χρόνια σε μια κοπιώδη και συστηματική προσπάθεια συλλογής των ψηφίδων που συνθέτουν την προσωπικότητα αυτών των ανθρώπων, με απώτερο στόχο να αποκτήσει το Ρέθυμνο ένα corpus με τα πρόσωπα Ρεθεμνιώτικης καταγωγής, που άφησαν ίχνη στο πέρασμα των αιώνων. Ήδη αυτή η βάση δεδομένων αριθμεί μερικές χιλιάδες λήμματα.

Τα εκατοντάδες δημοσιεύματά του στον τοπικό Τύπο, τα άρθρα του σε περιοδικά και οι ανακοινώσεις του σε συνέδρια και ημερίδες πάντα είναι πρωτότυπα και πάντα προσφέρουν νέα στοιχεία στην ιστορική έρευνα και πάντα έχουν μόνιμη επωδό την παρότρυνση: Μην απεμπολείτε το παρελθόν, προστατέψτε την ιστορία και την παράδοση αυτού του τόπου.

Μετά απ’ όλα αυτά τίθεται αμείλικτο το ερώτημα: Είναι συμπεριφορά αρχαιοκαπήλου αυτή;

Για το θέμα των οστράκων (βήσαλα τα είπε ο Μιχ. Τζεκάκης), που βρέθηκαν στην κατοχή του, ο Εκκεκάκης έχει πειστικές απαντήσεις για το καθένα από αυτά και θα τις δώσει όταν έρθει η ώρα.

Τέλος πρέπει να λεχθούν δυο λόγια για τον αρχαιολογικό νόμο 3028/2002. Σύμφωνα με αυτόν τον νόμο, ο οποίος προστατεύει τις αρχαιότητες και την πολιτιστική μας κληρονομιά, τα κινητά μνημεία που χρονολογούνται από το 1453 ως το 1830 και υπάγονται στις αρχαιότητες είναι οι εικόνες και τα λειτουργικά αντικείμενα. Σ’ αυτήν την κατηγορία των κινητών μνημείων ενέταξαν οι ερμηνευτές του νόμου και τα προ του 1830 εκδοθέντα βιβλία. Παγκόσμια πρωτοτυπία!!! Πώς μπορεί ένα βιβλίο που κυκλοφορεί σε δεκάδες ή και εκατοντάδες αντίτυπα και πωλείται ελεύθερα στο εξωτερικό να αποτελεί μνημείο με μοναδικό κριτήριο το έτος έκδοσης. Πώς μπορεί το Ελληνικό Κράτος να ασκεί δικαιώματα πάνω σε έντυπα που εκδόθηκαν πριν τη σύστασή του και μάλιστα έξω από τα σημερινά όριά του, με μοναδικό κριτήριο ότι είναι γραμμένα στην Ελληνική γλώσσα;

Η στρεβλή ερμηνεία και εφαρμογή του νόμου έχει προκαλέσει τεράστια αναστάτωση και ταλαιπωρία στους βιβλιόφιλους – συλλέκτες που η αγάπη τους για το βιβλίο έχει καταντήσει ποινικό αδίκημα.

Ιδού πως περιγράφει την τραυματική εμπειρία του ένας απ’ αυτούς:

«Περιμένω τη Δικαιοσύνη.
Βίωσα έναν εφιάλτη. Οι αστυνομικοί ποδοπατούσαν απερίσκεπτα κλασικούς συγγραφείς του 1550. Όλη μου η ζωή είναι τα βιβλία. Γράφω, διαβάζω και αγοράζω όποτε μπορέσω βιβλία. Στη ΓΑΔΑ μού πήραν αποτυπώματα και η ανακρίτρια με ρώτησε εάν είχα μάρτυρες όταν τα αγόραζα. Απάντησα ότι έχω ορατούς και αόρατους. Ορατοί είναι ο Σολωμός, ο Καβάφης, ο Ρίτσος, που κάθονται εδώ δίπλα μου και αόρατοι οι αποδείξεις από τις δημοπρασίες στην Αλεξάνδρεια και την Κωνσταντινούπολη. Περιμένω τη Δικαιοσύνη αναλογιζόμενος τη ρήση: "Μην λυπάσαι τον ποιητή που έμεινε χωρίς λαό, αλλά τον λαό που έμεινε χωρίς ποιητή"».

Γιάννης Ζ. Παπιομύτογλου

(Δημοσιεύθηκε στην Κρητική Επιθεώρηση της 31/8/2011)

ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΗΓΗΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Γ.Π. Εκκεκάκη

ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΗΓΗΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

(15^ος μέχρι και 20ος αιώνας)

Ανέκαθεν η Κρήτη αποτελούσε προσφιλή προορισμό των ταξιδιωτών. Η πλούσια μυθολογία και ιστορία της, καθώς και οι περιγραφές όσων την είχαν ήδη επισκεφθεί διανθισμένες με αρκετή δόση φαντασίας που αρκετές φορές έφτανε στα όρια της τερατολογίας, εξήπταν τη φαντασία των υποψήφιων ταξιδιωτών και τους έκανε να αψηφούν τους κινδύνους που ήταν φυσικό να υπάρχουν σ’ ένα τέτοιο ταξίδι. Από τον 14^ο αιώνα μέχρι τις αρχές του 20^ου και με αυξανόμενη συχνότητα, η Κρήτη αποτελεί σταθμό ή προορισμό πολλών επισκεπτών, οι οποίοι χονδρικά μπορούν χωριστούν στις ακόλουθες κατηγορίες: Προσκυνητές των Αγίων Τόπων, οι οποίοι ταξιδεύοντας προς την Παλαιστίνη έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν και την Κρήτη, όπου προσεγγίζουν τα καράβια που τους μεταφέρουν, έμποροι που ταξιδεύουν στην Ανατολή, τυχοδιώκτες, αρχαιολόγοι αλλά και αρχαιοκάπηλοι, ιερωμένοι, διπλωμάτες, κατάσκοποι, καλλιτέχνες, επιστήμονες της εποχής (γεωγράφοι, ιστορικοί, γιατροί, βοτανολόγοι κ.ά.), χωρίς να λείπουν, βέβαια, και οι απλοί περιηγητές που ταξιδεύουν για να γνωρίσουν άγνωστους τόπους. Η προέλευσή τους είναι η Ευρώπη και κυρίως χώρες όπως η Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία, Γερμανία και σε μικρότερο βαθμό η Ισπανία, η Ιρλανδία, η Πολωνία, οι Κάτω Χώρες κ.ά.. Πολλοί απ’ αυτούς καταγράφουν τις εντυπώσεις τους, οι οποίες είτε εκδίδονται είτε παραμένουν σε μορφή χειρογράφου. Αρχικά τα κείμενα για την Κρήτη είναι κατά κανόνα αποσπασματικά και αποτελούν μέρος γενικότερων ταξιδιωτικών εντυπώσεων. Μόλις τον 18^ο αιώνα και κυρίως τον 19^ο έχουμε ταξιδιωτικά κείμενα αφιερωμένα αποκλειστικά στην Κρήτη. Με την πάροδο του χρόνου όχι μόνο αυξάνεται σταδιακά ο αριθμός των κειμένων αυτών, αλλά παρατηρείται και μια ποιοτική βελτίωσή τους τόσο από λογοτεχνική όσο και επιστημονική άποψη.

Ο Γ.Π. Εκκεκάκης ασχολείται εδώ και πολλά χρόνια με τους περιηγητές της Κρήτης. Η ενασχόλησή του αυτή στρέφεται σε τρεις κατευθύνσεις: Στη συλλογή, στην τεκμηρίωση και στη δημοσίευση ή έκδοση των ταξιδιωτικών κειμένων. Η διαδικασία της συλλογής αρχικά εστιαζόταν στην προσπάθεια εντοπισμού και απόκτησης – κυρίως μέσω δημοπρασιών – των πρωτότυπων εκδόσεων των περιηγητών. Διαδικασία επίμονη και επίπονη, αλλά κυρίως δαπανηρή. Καρπός αυτής της πολύχρονης προσπάθειας είναι η δημιουργία μιας συλλογής που θα τη ζήλευαν οι περισσότερες ελληνικές Βιβλιοθήκες. Η εξέλιξη της τεχνολογίας και η εξάπλωση του διαδικτύου (internet) έδωσαν στον Γ.Π.Ε. νέες δυνατότητες εντοπισμού ταξιδιωτικών κειμένων σε όλη την υφήλιο. Έτσι κατόρθωσε να συγκεντρώσει σε μικρό σχετικά χρονικό διάστημα σε ηλεκτρονική μορφή (και όχι μόνο) δεκάδες περιηγητικά κείμενα για την Κρήτη, αρκετά από τα οποία εντελώς άγνωστα ακόμη και για τους ασχολούμενους με το θέμα.  Όλο αυτό το υλικό το οργανώνει έτσι ώστε να αποτελέσει μια βάση δεδομένων, στην οποία καταχωρίζονται στοιχεία τόσο για τον ίδιο τον περιηγητή όσο και για το ταξίδι του. Αξιέπαινη είναι και η προσπάθειά του να κάνει γνωστά στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό εκείνα ταξιδιωτικά κείμενα, που είτε λόγω γλώσσας είτε λόγω σπανιότητας τα αγνοούσαμε μέχρι σήμερα. Έτσι προχωρά στην μετάφραση και έκδοση τους στα ελληνικά, είτε με κανονική έκδοση του τυπογραφείου, είτε με έκδοση περιορισμένου αριθμού αντιτύπων την οποία πραγματοποιεί ο ίδιος από την αρχή μέχρι το τέλος. Αυτές οι “χειροποίητες” –όπως  τις ονομάζει ο ίδιος– εκδόσεις αποτελούν κυριολεκτικά έργα τέχνης και δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν από τις κανονικές. Αντίθετα υπερτερούν σε πολλά σημεία, αφού η σωστή χρήση της τεχνολογίας σε συνδυασμό με τη γνώση, το μεράκι και το γούστο του Γ.Π.Ε. μας δίνουν πραγματικά εντυπωσιακά αποτελέσματα. Δείγματα αυτής της θαυμάσιας δουλειάς έχουν παρουσιαστεί με κείμενα των M.X. Czerminski,  W.J. Stillman, Edward Postlethwaite, Vincent Peretti,  H. F. Tozer κ.ά., τα οποία έρχονται να προστεθούν πλάι στις προγενέστερες “κανονικές” εκδόσεις των Bayard Taylor, Vittorio Simonelli, R Pococke, και C.R. Scott. 

Η πιο πρόσφατη «χειροποίητη» έκδοση του Γ.Π.Ε. έχει τον τίτλο: Περιηγητές και περιηγητικά κείμενα για την Κρήτη (15^ος μέχρι και 20ος αιώνας). Πρόκειται για έναν τόμο 150 σελίδων στον οποίο περιλαμβάνονται πληροφορίες για 68 περιηγητές, που επισκέφτηκαν την Κρήτη από το 1415 μέχρι το 1938. Έναν από τον 15^ο αιώνα, οχτώ από τον 16^ο, πέντε από τον 17^ο, οχτώ από τον 18^ο, 36 από τον 19^ο και δέκα από τον 20^ο. Εκτός από τους μεγάλους και γνωστούς, όπως Buondelmonti, Dapper, Tournefort, Pashley, Spratt κ.ά., περιλαμβάνονται και πολλοί ελάσσονες και εντελώς άγνωστοι, οι οποίοι κατ’ εμέ παρουσιάζουν και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Καταχωρίζονται βιογραφικά στοιχεία των περιηγητών καθώς και πληροφορίες για το ταξίδι τους. Παρατίθενται αποσπάσματα των κειμένων, άλλοτε σύντομα και άλλοτε εκτενή. Τα κείμενα πλαισιώνονται από εικόνες, όπως προσωπογραφίες των περιηγητών, εξώφυλλα των βιβλίων τους, σχέδια, χαρακτικά και φωτογραφίες.

Πρόκειται για μια θαυμάσια έκδοση από αισθητική άποψη, χρήσιμη για άντληση στοιχείων και πληροφοριών, αλλά κυρίως απολαυστική στην ανάγνωση.

Γιάννης Ζ. Παπιομύτογλου

(Δημοσιεύθηκε στην Κρητική Επιθεώρηση και στα Ρεθεμνιώτικα Νέα της 24-10-2006)