Σάββατο, 23 Μαΐου 2020

ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΕΒΕΛΑΚΗΣ (Βιβλιοπαρουσίαση)


ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Πρωτ. Χαράλαμπου Καμηλάκη
Αντώνιος Χατζή Γεωργίου Βεβελάκης

Η Ρεθεμνιώτικη βιβλιογραφία εμπλουτίστηκε πρόσφατα με ένα πολύ σημαντικό βιβλίο. Πρόκειται για τη διδακτορική διατριβή του π. Χαράλαμπου Καμηλάκη και έχει τίτλο: Αντώνιος Χατζή Γεωργίου Βεβελάκης και επεξηγηματικό υπότιτλο Ρεθύμνιος Κρης ζωγράφος (1819-1914).
Ο π. Χαράλαμπος είναι για πολλά χρόνια πρωτοπρεσβύτερος στον μητροπολιτικό Ναό των Εισοδίων της πόλης μας. Επί των ημερών του όχι μόνο διατηρήθηκαν σε άψογη κατάσταση, οι ναοί και τα άλλα κτίσματα της Ενορίας, αλλά και βελτιώθηκαν τόσο από λειτουργική, όσο και αισθητική άποψη. Οι επί σειρά πολλών ετών ομιλίες κάθε Δευτέρα απόγευμα στην αίθουσα του Αγίου Αθανασίου είναι δικό του έργο. Το Μουσείο του Μητροπολιτικού Ναού είναι επίσης αποκλειστικά δικό του έργο, για το οποίο μάλιστα έχει συγγράψει ολόκληρο βιβλίο (1995) και Οδηγό του Μουσείου (2008). Επί 16 συναπτά έτη εξέδιδε το περιοδικό «Ενοριακή Παρουσία», όπου φιλοξενήθηκαν πλήθος δημοσιευμάτων θεολογικού και ιστορικού περιεχομένου.  Έχει γράψει και εκδώσει πολλά βιβλία, από τα οποία ενδεικτικά αναφέρω τα: «Η Αγία Μεγαλομάρτυς Βαρβάρα, πολιούχος Ρεθύμνου» (2004), «Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου στον Μητροπολιτικό ναό Ρεθύμνου» (2007) και βέβαια «Τα Εισόδια της Θεοτόκου Ρεθύμνου» (1999), ένα σημαντικό βιβλίο με εξαντλητικές πληροφορίες για τον Μητροπολιτικό Ναό και τα λοιπά κτίσματα της Ενορίας.
Το βιβλίο που μας απασχολεί στο παρόν δημοσίευμα και το οποίο αναφέρθηκε στην αρχή αυτού του κειμένου είναι η διδακτορική διατριβή του π. Χαράλαμπου. Η διατριβή εγκρίθηκε το 2003 από τη Θεολογική Σχολή του ΕΚΠΑ, αλλά εκδόθηκε τώρα. Πρόκειται για ογκώδη τόμο 832 σελίδων με σκληρό εξώφυλλο. Το θέμα της διατριβής είναι, όπως αναφέρθηκε ήδη, ο Ρεθεμνιώτης ζωγράφος-αγιογράφος Αντώνιος Βεβελάκης. Ο Βεβελάκης, σε γενικές γραμμές, είναι γνωστός στους Ρεθεμνιώτες, αλλά μέχρι τώρα δεν υπήρξε μονογραφία, και μάλιστα τέτοιας έκτασης, αφιερωμένη αποκλειστικά σ’ αυτόν.
Ο Βεβελάκης γεννήθηκε στο Ρέθυμνο το 1819, έζησε στο Ρέθυμνο και πέθανε στο Ρέθυμνο το 1914. Δεν γνωρίζουμε αν ήταν αυτοδίδακτος ή αν μαθήτευσε κάπου για να μάθει την τέχνη του ζωγράφου. Πάντως, αυτοδίδακτος ή όχι, ακολούθησε μια δυτικότροπη τεχνοτροπία που δεν ήταν συνηθισμένη στην Κρήτη, όπου κυριαρχούσε η βυζαντινή αγιογραφία. Κατείχε απόλυτα την τέχνη του ζωγράφου, όπως μαρτυρεί το πλήθος των εικόνων που έχουν διασωθεί και είναι κατεσπαρμένες όχι μόνο στην Κρήτη αλλά και εκτός Κρήτης.
Ο π. Χαράλαμπος Καμηλάκης, μετά από εξαντλητική έρευνα, κατάφερε να εντοπίσει πάνω από διακόσια έργα του Βεβελάκη, τα οποία παρουσιάζει αναλυτικά ένα-ένα, με όλες τις πληροφορίες που υπάρχουν σε κάθε έργο και με εικαστική ανάλυση καθενός χωριστά. Ακολουθεί κατάλογος όλων των έργων σε έγχρωμη απεικόνιση.
Εκτός όμως από τη ζωγραφική ο Βεβελάκης φαίνεται ότι κατείχε άριστα και την τέχνη της χαρακτικής, όπως  μας δείχνει η γνωστή λιθογραφία που απεικονίζει τον μητροπολιτικό ναό και τα πέριξ κτίσματα, όπως ήταν το έτος 1873 και από την οποία αντλούμε πλήθος ιστορικών πληροφοριών.
Το βιβλίο συνοδεύει εκτεταμένη βιβλιογραφία που καλύπτει τριάντα σελίδες.
Νομίζω ότι αξίζουν συγχαρητήρια στον π. Χαράλαμπο, που επέλεξε τον Αντώνιο Βεβελάκη για θέμα της διδακτορικής του διατριβής, γιατί κάλυψε ένα μεγάλο κενό στη σχετική βιβλιογραφία και γιατί ο Βεβελάκης ήταν μια προσωπικότητα που άξιζε κάτι τέτοιο.
 Γιάννης Ζ. Παπιομύτογλου

Δημοσιεύθηκε στις εφημερίδες Ρεθεμνιώτικα Νέα (19-5-2020) και Ρέθεμνος (23-5-2020).

Σάββατο, 21 Μαρτίου 2020

ΤΙΤΟΣ ΠΕΤΥΧΑΚΗΣ (Μέρος Β΄)


Τίτος Πετυχάκης
H δεύτερη και τρίτη δημαρχιακή του θητεία
(1929−1941)
 Σε προηγούμενο δημοσίευμά μας (εφημ. Ρέθεμνος 18-10-2019 και στο https://rethymniates.blogspot.com/2019/12/1.html) αναφερθήκαμε στην πρώτη δημαρχιακή θητεία (25-10-1925 έως 3-8-1929) του Τίτου Πετυχάκη και στις εκλογές της 25ης Οκτωβρίου 1925.
Ο Τίτος Πετυχἀκης 
σε φωτογραφία του 1945.
Στο παρόν δημοσίευμα θα αναφερθούμε στη δεύτερη δημαρχιακή του περίοδο, που καλύπτει το διάστημα από τον Αύγουστο του 1929 μέχρι τον Ιούνιο του 1941.
Αφού, κατά γενική ομολογία, ο Τίτος Πετυχάκης είχε μια επιτυχημένη δημαρχιακή θητεία στο Δήμο Ρεθύμνης, ήλθε η στιγμή να διενεργηθούν πανελληνίως νέες δημοτικές εκλογές, που προσδιορίστηκαν για τις 4 Αυγούστου 1929.
Οι εκλογές της 4ης  Αυγούστου 1929.
Σε λιγότερο από ένα μήνα πριν τις εκλογές, και συγκεκριμένα στις 14 Ιουλίου, η εφημερίδα «Κρητική Επιθεώρησις» επισημαίνει την παντελή έλλειψη ενδιαφέροντος, τόσο από την πλευρά του Ρεθεμνιώτικου λαού όσο και από την πλευρά υποψηφιοτήτων για το δημοτικό συμβούλιο και για το αξίωμα του δημάρχου. Ο μόνος που από την πρώτη στιγμή εκδήλωσε την πρόθεσή του να είναι υποψήφιος δήμαρχος ήταν ο Τίτος Πετυχάκης (Εικ. 1).
Στις 20 Ιουλίου ανακηρύσσονται οι υποψήφιοι από το Πρωτοδικείο Ρεθύμνης.
Ο μόνος υποψήφιος δήμαρχος είναι ο Τίτος Πετυχάκης. Σε επίπεδο δημοτικών συμβούλων συγκροτούνται δυο συνδυασμοί. Αυτός που πλαισιώνει τον Τίτο Πετυχάκη (Εικ. 2) και ένας άλλος χωρίς κάποιον επικεφαλής. Γενικά μπορεί να παρατηρήσει κανείς πως από αυτές τις εκλογές λείπει η πόλωση και η πολιτική αντιπαράθεση. Άλλωστε και στους δύο συνδυασμούς υπάρχουν πρόσωπα όλων των πολιτικών αποχρώσεων. Η μόνη αντιπαράθεση –και αυτή όχι υψηλών τόνων– επικεντρώνεται στην προσπάθεια προσέλκυσης των προσφύγων ψηφοφόρων, που συγκροτούν ένα σημαντικό κομμάτι του εκλογικού σώματος. Έτσι ανάμεσα στους υποψηφίους δημοτικούς συμβούλους βλέπουμε ονόματα προσφύγων όπως: Μιχαήλ Ευκλείδης, Νικόλαος Καράβας, Ιωάννης Μυτιληναίος ή Βαλασσαρίδης, Παναγιώτης Σιμσίρης και Ιωάννης Σκαρβέλης.
Όπως ήταν φυσικό και αναμενόμενο δήμαρχος εκλέχτηκε ο μοναδικός υποψήφιος Τίτος Πετυχάκης. Από τους δημοτικούς συμβούλους εξέλεξε 12 επί συνόλου 18. Πάρεδροι εκλέχτηκαν οι Αναστάσιος Παπαδουράκης, Γ. Γιουλούντας και Εμμ. Στεφανάκης (Εικ. 3).


Το έργο της περιόδου 1929−1934
Σε όλη σχεδόν αυτήν τη δημαρχιακή θητεία του Τ. Πετυχάκη, δηλαδή από τον Αύγουστο του 1929 μέχρι τον Φλεβάρη του 1934, στην πρωθυπουργία της χώρας βρίσκεται ο Ελευθέριος Βενιζέλος και κατά συνέπεια ο Πετυχάκης, ως ακραιφνής βενιζελικός δεν έχει ιδιαίτερα προβλήματα στην άσκηση των καθηκόντων του από την πλευρά του κεντρικού κράτους. Αλλά και σε τοπικό επίπεδο τόσο η πλειονότητα των δημοτών όσο και ο τοπικός τύπος τηρούν μιαν ευνοϊκή στάση απέναντί του. Ακόμη και η εφημερίδα «Βήμα» του Λυκούργου Καφφάτου, που κατά την περίοδο του Διχασμού και της Μικρασιατικής Εκστρατείας κρατούσε μια σφόδρα αντιβενιζελική στάση, τώρα φαίνεται να αποδέχεται και να στηρίζει τον εκλεκτό του Βενιζέλου Τ. Πετυχάκη. Γράφει συγκεκριμένα στις 31 Δεκέμβρη 1930 τα εξής εγκωμιαστικά αναφερόμενος στην αναδάσωση του λόφου του Ευληγιά: …Διότι ἀληθῶς ὁ κ. Τῖτος Πετυχάκης ἀποτελεῖ φαινόμενον ἀεικινησίας, εὐσυνειδησίας καί δραστηριότητος, ἀρετῶν αἵτινες ἐν συνδυασμῷ μέ τήν γνῶσιν τῶν ἐλλείψεων καί τῶν ἀναγκών τῆς πόλεως κατέστησαν τόσον ἐπωφελῆ διά τόν Δῆμον τήν δρᾶσιν αὐτοῦ.

Όλα τα επί μέρους έργα μιας δημαρχιακής θητείας δεν μπορούν να αναφερθούν αναλυτικά σε ένα κείμενο, όπως αυτό εδώ. Έτσι υποχρεωτικά θα γίνει μια επιλεκτική αναφορά με βάση τον απολογισμό του έργου του, όπως συντάχθηκε από τον ίδιο τον Τ. Πετυχάκη τον Οκτώβρη του 1936:
1.      Διανοίχτηκαν και ασφαλτοστρώθηκαν νέοι δρόμοι, που σήμερα αποτελούν βασικές αρτηρίες της νέας πόλης του Ρεθύμνου.
2.      Κατασκευάστηκε και συμπληρώθηκε το δίκτυο των υπονόμων της πόλης.
3.      Επεκτάθηκε το δίκτυο ύδρευσης της πόλης και επισκευάστηκε η δεξαμενή ύδρευσης.
4.      Στον Δημοτικό Κήπο δημιουργήθηκαν φυτώρια απ’ όπου οι πολίτες προμηθεύονταν ετησίως περίπου 50.000 δενδρύλλια, έργο για το οποίο ο Δήμος βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών με χρηματικό έπαθλο 10.000 δραχμών. Τον Δημοτικό Κήπο επισκέφθηκε ο Ελ. Βενιζέλος κατά την επίσκεψή του στο Ρέθυμνο στις 9 Νοεμβρίου 1930 (Εικ. 4).
5.      Αναδασώθηκαν οι λόφοι νότια της πόλης με 30.000 πεύκα και σε έκταση περίπου χιλίων στρεμμάτων.
Αεροφωτογραφία της αποθήκης καυσί-
μων του Δήμου. Ο Τ. Πετυχάκης γράφει
 ότι είχε έξι δεξαμενές από μπετόν και 
απ’  έξω μικρή κατοικία για τον φύλακα.


6.      Χτίστηκε αποθήκη εύφλεκτων υλών στις δυτικές παρυφές της Φορτέτζας, κάτω από την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα (Εικ. 5).
7.      Παραχωρήθηκαν δημοτικά οικόπεδα για ανέγερση σχολείων. Συγκεκριμένα για το Γυμνάσιο Θηλέων (σήμερα 3ο Γυμνάσιο και Λύκειο), για το Γυμνάσιο Αρρένων (σήμερα 1ο Λύκειο, γνωστό και ως Πολυκλαδικό), για το 2ο Δημοτικό (Καμαράκι), για το 3ο Δημοτικό (Σωχώρα), για το Ορφανοτροφείο (σήμερα Μουσικό Σχολείο). Επίσης παραχωρήθηκε οικόπεδο για την κατασκευή απολυμαντηρίου (Εικ. 6) και παλαιά κτίσματα για τη στέγαση των φυλακών και του αρχαιολογικού μουσείου (Λότζια).
8.      Έγινε με επιτυχία ο εορτασμός της εκατονταετηρίδας από τη μεγάλη Ελληνική  Επανάσταση και καθιερώθηκε ο εορτασμός της επετείου της ολοκαύτωσης του Αρκαδίου την 8η Νοεμβρίου.
Το Απολυμαντήριο ή Κλίβανος χτίστηκε
από το τοπικό τμήμα του Ερυθρού Σταυρού,
του οποίου πρόεδρος ήταν ο γιατρός Θεμ.
Μοάτσος, σε οικόπεδο που παραχώρησε ο
Δήμος Ρεθύμνης. Λειτούργησε ως απολυμαντήριο
επειδή τότε ήταν σε έξαρση η φυματίωση.
 Αργότερα ο χώρος λειτούργησε ως δημόσια λουτρά.
9.      Διαμορφώθηκε η πλατεία Αγνώστου Στρατιώτου και στήθηκε το ομώνυμο άγαλμα.
10.  Ανακαινίστηκε και αναδιοργανώθηκε το Δημοτικό Νοσοκομείο Ρεθύμνης, γνωστό και ως «Τσάρειο» Νοσοκομείο.
11.  Αγοράστηκε αυτοκίνητος καταβρεχτήρας εφοδιασμένος με πυροσβεστική αντλία.
12.  Επεκτάθηκε το δίκτυο ηλεκτροφωτισμού δύο χιλιόμετρα προς τα δυτικά της πόλης και τέσσερα χλμ. προς τα ανατολικά.
13.  Δημιουργήθηκαν δενδροστοιχίες κατά μήκος των οδών της πόλης.
Οι εκλογές της 11ης  Φεβρουαρίου 1934.
Στις προηγούμενες δημοτικές εκλογές είδαμε ότι επικράτησε στο Ρέθυμνο ένα κλίμα ηρεμίας πρωτόγνωρο για τα ελληνικά πολιτικά πράγματα. Το γεγονός ότι υπήρχε μόνο ένας υποψήφιος δήμαρχος απέτρεψε τις αντιπαραθέσεις και τη δημιουργία κλίματος έντασης.
Αντίθετα στις εκλογές της 11ης Φεβρουαρίου 1934 επικράτησε μεγάλη οξύτητα και κλίμα ακραίας πόλωσης μεταξύ των δύο εφημερίδων του Ρεθύμνου, της «Κρητικής Επιθεώρησης» της οικογένειας Καλαϊτζάκη και του «Τύπου» του Μάνου Τσάκωνα. Και οι δυο εφημερίδες ήταν βενιζελικές, αφού οι εκδότες τους είχαν στενές σχέσεις με τον ίδιο τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Παρότι όμως ανήκαν στην ίδια παράταξη ο εκδότης του «Τύπου» Μάνος Τσάκωνας δεν μπορούσε να δεχτεί την επανάληψη του φαινομένου των εκλογών του 1929, δηλαδή του ενός μόνο υποψηφίου δημάρχου και μάλιστα του ίδιου, δηλαδή του Τίτου Πετυχάκη. Έτσι άρχισε μια μεγάλη προσπάθεια εύρεσης δευτέρου υποψηφίου, που θα αντιπαρατίθετο στον Τίτο Πετυχάκη. Η προσπάθεια ευδοκίμησε όταν πείσθηκε ο γιατρός Σταμάτης Ρολόγης να υποβάλει υποψηφιότητα για δήμαρχος. Τότε η αντιπαράθεση έγινε ακόμη οξύτερη και η προσπάθεια και των δύο επικεντρώθηκε στο να εξασφαλίσουν το χρίσμα από τον ίδιο τον Βενιζέλο. Έτσι ο Βενιζέλος, αναγκάστηκε να στείλει τηλεγράφημα στήριξης του Πετυχάκη, όμως ένα «εν τούτοις» που υπήρχε στο κείμενο του τηλεγραφήματος, επέτρεψε στον Τσά-κωνα και στην εφημερίδα του να το ερμηνεύσουν ως δήλωση ίσων αποστάσεων (Εικ. 7).
Κατά συνέπεια ο καυγάς μεταξύ των δύο εφημερίδων συνεχίστηκε αμείωτος μέχρι που τη λύση έδωσε η παραίτηση του Σταμάτη Ρολόγη, παραίτηση που είναι προφανές ότι υπεδείχθη άνωθεν (Βενιζέλος). Έτσι επανήλθε η ηρεμία και ο αγώνας περιορίστηκε στην ψηφοθηρία μεταξύ των υποψηφίων δημοτικών συμβούλων. Στις εκλογές, εκτός από το ψηφοδέλτιο του Τ. Πετυχάκη (Εικ.8), συμμετείχαν με δικό τους ψηφοδέλτιο και οι επαγγελματικές τάξεις με τους εκπροσώπους τους (Εικ. 9).
Οι εκλογές αυτές, οι οποίες έλαβαν χώρα στις 11 Φεβρουαρίου του 1934, ήταν οι τελευταίες δημοτικές εκλογές που διεξήχθησαν στην Ελλάδα πριν από την έναρξη του 2ου παγκοσμίου πολέμου κι αυτό γιατί λίγο αργότερα στη χώρα επιβλήθηκε η δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936, η οποία κατάργησε τον κοινοβουλευτισμό και κατά συνέπεια τις εκλογές (Εικ. 10).
Οι δημοτικές εκλογές του 1934 παρουσίασαν την καινοτομία ότι σε αυτές, για πρώτη φορά στην Ελλάδα, δόθηκε το δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες, υπό την προϋπόθεση όμως να έχουν συμπληρώσει το 30ο έτος της ηλικίας τους και να είναι απόφοιτες τουλάχιστον του δημοτικού σχολείου.
Στο Ρέθυμνο δικαίωμα ψήφου απέκτησαν τριακόσιες γυναίκες, αλλά πόσες ψήφισαν είναι ένα ερώτημα, δεδομένου ότι ελάχιστες από τις δικαιούμενες να ψηφίσουν προσήλθαν στις κάλπες, λόγω κυρίως, κοινωνικών προκαταλήψεων και του γενικότερου κλίματος που είχε πανελληνίως επικρατήσει κατά της ψήφου των γυναικών.  Μάλιστα είναι χαρακτηριστική του κλίματος της εποχής η πεισματική άρνηση της ηθοποιού Μαρίκας Κοτοπούλη να ψηφίσει λέγοντας εκείνο το παροιμιώδες και εξωφρενικό πως «ψηφίζουν μόνο οι άσχημες ή όσες αποφεύγουν να κάνουν παιδιά»!
Επίσκεψη του βασιλιά Γεώργιου
στον Δημοτικό Κήπο στις 9-3-1937.


Εκτός από τον Τίτο Πετυχάκη που εξελέγη δήμαρχος ως μοναδικός υποψήφιος, εξελέγη, επίσης χωρίς αντίπαλο, δημαρχιακός πάρεδρος ο Αριστείδης Ι. Παπαδάκης, έμπορος (Εικ. 11).
Το έργο της περιόδου 1934 – 1941.
Στο αρχείο του Τίτου Πετυχάκη διασώζεται δακτυλόγραφο κείμενο 15 σελίδων όπου απαριθμούνται με λεπτομέρεια τα δημοτικά έργα της περιόδου 1935 μέχρι την 1η Ιουνίου 1941. Εδώ καταγράφουμε περιληπτικά τα σημαντικότερα έργα που αναφέρονται στο 15σέλιδο κείμενο που προαναφέρθηκε:
1.      Εκπονήθηκε το Σχέδιο Πόλεως Ρεθύμνης, που έκτοτε εφαρμόζεται μέχρι σήμερα.
2.      Διανοίχτηκαν πολλοί νέοι δρόμοι όπως (Αναφέρονται εδώ με τα σημερινά τους ονόματα): Η οδός Γιαμπουδάκη από τον Άγνωστο μέχρι το ρέμα Συνατσάκη, η οδός Ηλιακάκη δυτικά του Κήπου, η οδός 44ου Συντάγματος, η οδός Κυρίλλου Λουκάρεως μέχρι το Ορφανοτροφείο, η οδός Κουμουνδούρου και η οδός Μοάτσου μέχρι το σημερινό Ταχυδρομείο. Στην παλιά πόλη η οδός Ιουλίας Πετυχάκη, η οδός Σαλαμίνος και η οδός Τσαγρή.


3.      Χαράχτηκε ο γνωστός μας σήμερα περιφερειακός.
4.      Έγιναν πολλές διαπλατύνσεις δρόμων και της πλατείας του Άγνωστου Στρατιώτη.
5.      Αγοράστηκε το οικόπεδο, όπου σήμερα είναι χτισμένο το Δημαρχείο της πόλης.
6.      Κατασκευάστηκαν πλήθος υπονόμων για τα λύματα και για τα όμβρια.
7.      Κατασκευάστηκαν τρία δημόσια ουρητήρια, τα δύο από τα οποία υπάρχουν μέχρι σήμερα.
8.      Το 1938/1939 ανακαινίστηκαν πλήρως τα δημοτικά σφαγεία.
9.      Γκρεμίστηκαν περί τα τριάντα κιόσκια επειδή κρίθηκαν ετοιμόρροπα.
10.  Προστέθηκε το νερό της πηγής του Κουμπέ στο δίκτυο ύδρευσης της πόλης.
11.  Συγκροτήθηκε Φιλαρμονική κυρίως με παιδιά του Ορφανοτροφείου και έγινε προμήθεια εξ Ιταλίας όλων των απαιτούμενων μουσικών οργάνων.
12.  Συνδέθηκαν με την πόλη με αμαξιτές οδούς τα χωριά: Γάλλου, Μικρά Ανώγεια, Ιρφάν και Ρισβάν Μετόχι, Ξηρό Χωριό και Γιαννούδι.
Πέρα από τα ανωτέρω έγιναν και πολλά μικρότερα έργα, που δεν μπορούν να αναφερθούν εδώ λόγω χώρου.
Ευθύς μετά την κατάληψη του Ρεθύμνου από τους Γερμανούς ο Πετυχάκης απολύθηκε από τη θέση του δημάρχου στις 11 Ιουνίου 1941, επειδή προφανώς οι Γερμανοί διέβλεπαν ότι δεν θα ήταν ένας υπάκουος και συνεργάσιμος δήμαρχος. Στη θέση του διόρισαν τον μετέπειτα κατοχικό νομάρχη Στυλιανό Μαρκιανό.
Για το υπόλοιπο της δημαρχιακής του παρουσίας, μέχρι το 1950, θα ακολουθήσει άλλο δημοσίευμα.

(Δημοσιεύθηκε στην εφημ. Ρέθεμνος φ. 1007/21-3-2020)


Πέμπτη, 27 Φεβρουαρίου 2020

Ο σεισμός της Ιταλίας του 1908 και το Ρέθυμνο


Ο σεισμός της Ιταλίας του 1908
και η μικρή αλλά συγκινητική βοήθεια του Ρεθύμνου.

Του Γιάννη Ζ. Παπιομύτογλου

Ο σεισμός και το τσουνάμι.
Τα ξημερώματα της Δευτέρας 28 Δεκεμβρίου 1908 (15 Δεκεμβρίου σύμφωνα με το Ιουλιανό Ημερολόγιο που ίσχυε τότε στην Ελλάδα), όταν όλοι βρίσκονταν στα κρεβάτια τους, ένας τρομερός σεισμός συγκλόνισε τη Σικελία και τη νότια Ιταλία. Το μέγεθος ήταν 7,1 βαθμοί της κλίμακας Ρίχτερ και το επίκεντρό του ήταν στο στενό της Μεσσήνης, ανάμεσα στην Σικελία και την Καλαβρία.
Τίτλος της εφημερίδας "Αθήναι" των
Αθηνών της 20/12/1908.
Η Μεσσήνη και το Ρήγιο (Ρέτζιο) ισοπεδώθηκαν. Και δεν έφτανε αυτό. Δ
έκα λεπτά μετά τον σεισμό, η θάλασσα αποτραβήχτηκε ξαφνικά και στις δυο πλευρές του στενού της Μεσσήνης και επανήλθε με κύματα ύψους 12 μέτρων και χτύπησε με σφοδρότητα τις γειτονικές ακτές. Ενώ τα αποτελέσματά του σεισμού ήταν περισσότερο καταστρεπτικά στην Μεσσήνη, οι συνέπειες από το τσουνάμι ήταν πιο βαριές στο Ρέτζιο και γενικότερα στην ακτή της Καλαβρίας. Ολόκληρη η προκυμαία του Ρέτζιο καταστράφηκε και πολλοί άνθρωποι που είχαν συγκεντρωθεί εκεί χάθηκαν. Το κόστος σε ανθρώπινες ζωές ήταν τεράστιο. Υπολογίζεται ότι στη Μεσσήνη χάθηκαν περίπου 75.000 άνθρωποι και στο Ρέτζιο περί τους 25.000. Πολλές εκτιμήσεις υπολογίζουν το ύψος των απωλειών σε ανθρώπινες ζωές από εκατό έως διακόσιες χιλιάδες. Όλες οι υποδομές και όλα τα μνημεία καταστράφηκαν. Από την άποψη των ανθρώπινων απωλειών είναι ο πιο πολύνεκρος σεισμός στην ευρωπαϊκή ιστορία.
Ο αντίκτυπος
Όπως ήταν φυσικό το γεγονός συντάραξε όλο τον κόσμο και αποτέλεσε για μέρες το κύριο θέμα των εφημερίδων. Κύμα αλληλεγγύης ξεσηκώθηκε σχεδόν από παντού. Αποστολές βοήθειας σε μέσα και ανθρώπινο δυναμικό άρχισαν να φτάνουν κυρίως από τις χώρες της Ευρώπης.
Τίτλος της εφημερίδας "Μεταρρύθμισις"
του Ρεθύμνου της 25/12/1908.
Στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα δημιουργήθηκε μια πρωτοφανής κινητοποίηση τόσο σε επίπεδο κράτους και τοπικής αυτοδιοίκησης όσο και όσο και στο επίπεδο του απλού λαού. Παντού δημιουργήθηκαν ερανικές επιτροπές και διενεργήθηκαν έρανοι το προϊόν των οποίων στάλθηκε στην Ιταλία. Το Ελληνικό Κράτος έστειλε αμέσως δυο πολεμικά πλοία, το «Κρήτη» και το «Σφακτηρία» με υγειονομικό και άλλο υλικό πρώτης ανάγκης. Με το πλοίο «Κρήτη» έφτασε αμέσως στον τόπο του σεισμού το Ελληνικό Τμήμα του Ερυθρού Σταυρού με γιατρούς και νοσηλευτές και συμμετείχε αμέσως το έργο της περίθαλψης των τραυματιών και της φροντίδας των αστέγων.
Στην Κρήτη
Η Κρήτη ως αυτόνομο κράτος λειτουργούσε ακόμη ανεξάρτητα από την Ελλάδα. Λίγο πριν τον σεισμό, τον Οκτώβριο του 1908, είχε καταργηθεί ο θεσμός του Ύπατου Αρμοστή, ο Α. Ζαΐμης είχε απομακρυνθεί και τη διακυβέρνηση του νησιού ασκούσε Εκτελεστική Επιτροπή με επικεφαλής τον Αντώνιο Μιχελιδάκη, ο οποίος απέστειλε στον Υπουργό Εσωτερικών της Ιταλίας το ακόλουθο τηλεγράφημα:
Ἐπί τῇ ἀνηκέστῳ καταστροφῇ τῇ ἐπελθούσῃ εἰς τήν μεγίστην Νῆσον τῆς Μεσογείου ἡ Ἐκτελεστική Ἐπιτροπή τῆς Κρήτης διερμηνεύουσα τά εἰλικρινῆ αἰσθήματα τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ ἐκφράζει τό ἄλγος της τό ὁποῖον διέσεισε καί πᾶσαν Κρητικήν καρδίαν καί τήν συμμετοχήν της εἰς τό βαθύ πένθος τό πλῆξαν τόν ἀδελφόν Ἰταλικόν λαόν.  Ὁ Πρόεδρος Μιχελιδάκις.
Ταυτόχρονα με το τηλεγράφημα επιδόθηκε στον Πρόξενο της Ιταλίας στα Χανιά ποσό 20.000 δραχμών για τους σεισμοπαθείς.
Σε απάντηση ο Ιταλός Πρωθυπουργός Τζοβάννι Τζολίττι (Giovanni Giolitti) απέστειλε το ακόλουθο τηλεγράφημα:
Αὐτοῦ Ἐξοχότητα Μιχελιδάκιν Χανία.
Εὐχάριστοι εἰς τόν Ἰταλικόν λαόν ἀφικνούνται, σχετικῶς πρός τήν μεγάλην συμφοράν, αἱ συλλυπητήριοι ἐκφράσεις τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ καί τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐπιτροπῆς διερμηνευούσης τά αἰσθήματα αὐτοῦ ἐφ’ ᾧ καί διαβιβάζω ὑμῖν θερμοτάτας εὐχαριστίας.
Πρόεδρος Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου Ἰωάννης Τζιολίτης.
Στο Ρέθυμνο
Το δίπλωμα που απονεμήθηκε
στον Δήμο Ρεθύμνης.
Το  Ρέθυμνο δεν υστέρησε σε αισθήματα αλληλεγγύης προς τον Ιταλικό λαό. Το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Ρεθύμνης παρά τα γλίσχρα οικονομικά του Δήμου ψήφισε 600 δραχμές υπέρ των σεισμοπαθών και απέστειλε συλλυπητήριο τηλεγράφημα προς την Ιταλική Κυβέρνηση. Επίσης η Μοναστηριακή Επιτροπεία Ρεθύμνης προσέφερε για τον ίδιο σκοπό το ποσό των 500 δραχμών. Ακόμη συστάθηκε Ερανική Επιτροπή με πρόεδρο τον Επίσκοπο Ρεθύμνης Διονύσιο Καστρινογιαννάκη και μέλη τους: Ιωάννη Γρηγοριάδη, Γεώργιο Δρακάκη, Ιωάννη Ζαχαρίου, Νικόλαο Κορωνάκη, Ευστάθιο Κουμεντά, Αριστείδη Λειαναντωνάκη, Θεμιστοκλή Μοάτσο και Ευάγγελο Ψύρη. Η Επιτροπή περιήλθε τις οδούς της πόλης και οι πολίτες πρόσφεραν με προθυμία ότι ποσό είχε τη δυνατότητα ο καθένας. Έτσι από τον έρανο συγκεντρώθηκε το ποσόν των 1000 δραχμών.
Δύο και πλέον χρόνια μετά, όταν οι πληγές του σεισμού είχαν αρχίσει να επουλώνονται, απονεμήθηκε στον Δήμο Ρεθύμνης από τον υπουργό Εσωτερικών της Ιταλίας Δίπλωμα που συνοδευόταν από χάλκινο μετάλλιο για τις υπηρεσίες που προσέφερε το Ρέθυμνο στην αντιμετώπιση των συνεπειών του σεισμού της 28ης Δεκεμβρίου 1908. Το μετάλλιο στη μια όψη φέρει τη μορφή του βασιλιά της Ιταλίας Βίκτωρα Εμμανουήλ του 3ου και από την άλλη φέρει στα Ιταλικά την ένδειξη: Αναμνηστικό μετάλλιο του σεισμού της Καλαβρίας-Σικελίας, 28 Δεκεμβρίου 1908.
Το δίπλωμα σε μετάφραση από τα Ιταλικά αναφέρει:
Το μετάλλιο που συνόδευε το δίπλωμα.
Ο Υπουργός Εσωτερικών Υποθέσεων
Πρόεδρος του Συμβουλίου των Υπουργών.
Έχοντας υπ’ όψιν το Βασιλικό Διάταγμα της 5ης Ιουνίου 1910
με το οποίο απονεμήθηκε το χάλκινο μετάλλιο στο Δήμο Ρεθύμνης
για το έργο που  προσέφερε κατά τον σεισμό της  
28ης Δεκεμβρίου 1908 στην Καλαβρία και Σικελία,
πιστοποιεί την απονομή με το παρόν δίπλωμα.
Ρώμη 24 Φεβρουαρίου 1911
Ο Υπουργός
Το δίπλωμα με το μετάλλιο σώζεται και φυλάσσεται στο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνης, το οποίο ευχαριστώ που μου παραχώρησε την άδεια να το δημοσιεύσω. Επίσης ευχαριστώ την ιστορικό κ. Ασπασία Παπαδάκη για τη μετάφρασή του από τα Ιταλικά.
(Δημοσιεύθηκε στην εφ. Ρ.Ν. της 26/2/2020)

Τρίτη, 10 Δεκεμβρίου 2019

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ (1816;−1888)


ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Εμμ. Γ. Χαλκιαδάκη

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ  (1816;1888)

Ο Γεώργιος Ξενουδάκης ήταν ένας ευπατρίδης με Σφακιανή καταγωγή, ο οποίος έζησε τον 19ο αιώνα. Παρά το σπουδαίο του έργο και τη μεγάλη του προσφορά στα Σφακιά και στην πατρίδα γενικότερα, η σκόνη της λήθης είχε καλύψει το όνομά του και την προσωπικότητα που υπήρχε πίσω απ’ αυτό. Πέρα από ευάριθμους συμπατριώτες του ουδείς θυμόταν ποιός ήταν και τί έργο είχε επιτελέσει.
Πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Ηρόδοτος» ογκώδης τόμος 438 σελίδων, γραμμένος από τον ιστορικό Εμμανουήλ Γ. Χαλκιαδάκη. Ο κ. Χαλκιαδάκης είναι απόφοιτος της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, είναι διδάκτωρ ιστορίας του ΑΠΘ και ακολουθεί μια πολλά υποσχόμενη ακαδημαϊκή καριέρα έχοντας ήδη διδάξει σε πολλά ανώτερα και ανώτατα ιδρύματα της Ελλάδας και του εξωτερικού. Ασχολήθηκε με τον Γ. Ξενουδάκη ύστερα από παρότρυνση του κ. Νίκου Γ. Νταμπακάκη, ο οποίος με τη σειρά του προσπαθεί εδώ και χρόνια να κρατήσει άσβεστη τη μνήμη του μακρινού του προγόνου.
Το βιβλίο είναι προϊόν εξαντλητικής έρευνας και παρακολουθεί τη ζωή και τη δράση του Ξενουδάκη από τη γέννησή του στην Ίμβρο Σφακίων κατά την τριετία 1816-1818 μέχρι τον θάνατό του  στην Αθήνα το 1888. Κατά το 1824 αιχμαλωτίσθηκε με όλη την οικογένειά του και μεταφέρθηκε στα σκλαβοπάζαρα της Αιγύπτου απ’ όπου ήταν ο μόνος που σώθηκε και ήλθε στην Ελλάδα το 1832. Υπό την προστασία του Καποδίστρια πραγματοποίησε τη βασική του εκπαίδευση και στη συνέχεια γράφτηκε στη Νομική Σχολή του Νεοσύστατου Πανεπιστημίου Αθηνών. Πρέπει να σημειωθεί ότι υπήρξε ο πρώτος Κρητικός φοιτητής της Νομικής Σχολής. Το 1841 κατέβηκε στην Κρήτη για να πάρει μέρος στη σχεδιαζόμενη από τους αδελφούς Χαιρέτη επανάσταση του 1841. Μετά το ατυχές τέλος της επανάστασης επανήλθε στην Αθήνα, όπου από το 1845 άσκησε με επιτυχία το επάγγελμα του δικηγόρου Αθηνών. Πρωτοστάτησε στην ίδρυση από τους Κρήτες πρόσφυγες το 1844 του δήμου Αδάμαντα Μήλου και αργότερα εκλέχτηκε βουλευτής Κρητών του ίδιου δήμου. Ως βουλευτής αγωνίστηκε με δυναμισμό για το Κρητικό Ζήτημα και για την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, μάλιστα οι λόγοι του εκδόθηκαν σε αυτοτελές τομίδιο. Επίσης, για την προώθηση του Κρητικού Ζητήματος περιόδευσε, με δικά του έξοδα, επί δύο μήνες στην Ευρώπη και έστειλε πολλές επιστολές σε διακεκριμένες προσωπικότητες.
Όμως εκείνο για το οποίο άφησε αγαθή μνήμη στους συμπατριώτες του Σφακιανούς είναι η συνεχής και επίμονη προσπάθειά του στην εκπαίδευσή τους. Αντιλαμβανόταν ότι, εκτός από τα όπλα, η εγγραμματοσύνη ήταν βασικό εφόδιο για την απελευθέρωση και για την προκοπή της πατρίδας. Έτσι αφιερώθηκε σ’ αυτόν τον σκοπό βοηθώντας τους μικρούς του συμπατριώτες να προχωρήσουν στα γράμματα. Με τη διαθήκη του άφησε μοναδικό κληρονόμο της μεγάλης του περιουσίας την Επαρχία Σφακίων. Με το κληροδότημα που συνέστησε χτίστηκαν σχολεία σχεδόν σε όλη την επαρχία Σφακίων. Αναφέρω ενδεικτικά τα χωριά στα οποία χτίστηκαν σχολεία: Ίμβρος (η γενέτειρά του), Αγία Ρουμέλη, Ανώπολη, Αράδαινα, Ασκύφου, Βουβάς, Καλλικράτης, Κολοκάσια, Κομητάδες, Λιβανιανά, Λουτρό, Πατσιανός, Σκαλωτή, και Χώρα Σφακίων στην οποία, εκτός από Δημοτικό, χτίστηκε και Γυμνάσιο και Οικοτροφείο. Πέρα όμως από την κατασκευή των σχολείων, για χρόνια οι μισθοί των δασκάλων καλύπτονταν από το Κληροδότημα Ξενουδάκη.
Ενδεικτικό του βάθους της έρευνας στην οποία επιδόθηκε ο Μ. Χαλκιαδάκης, προκειμένου να συγγράψει τη μελέτη του για τον Ξενουδάκη, είναι το γεγονός ότι μεγάλο μέρος του βιβλίου καλύπτουν τα τεκμήρια, οι πηγές και η βιβλιογραφία.
Νομίζω ότι ο μεγάλος Ευεργέτης των Σφακίων Γ. Ξενουδάκης βρήκε επιτέλους στο πρόσωπο του Εμμανουήλ Γ. Χαλκιαδάκη τον άξιο βιογράφο του.
Γιάννης Ζ. Ππαπιομύτογλου


(Δημοσιεύθηκε στην εφημ. Ρεθεμνιώτικα Νέα, φ. 26/11/2019).

Κυριακή, 1 Δεκεμβρίου 2019

ΤΙΤΟΣ ΠΕΤΥΧΑΚΗΣ (Μέρος Α΄)


Ο Τίτος Πετυχάκης
και οι εκλογές της 25 Οκτωβρίου 1925





Του Γιάννη Ζ. Παπιομύτογλου
Η δαχτυλιδοσφραγίδα του Τ. Πετυχάκη




Οι τελευταίες δημοτικές εκλογές στην Κρήτη έγιναν την 1η Μαΐου 1911 στους τρεις αστικούς της Κρήτης (Χανιά, Ρέθυμνο, Ηράκλειο) και στις 26 Ιουνίου 1911 στους πολυπληθείς αγροτικούς. Στις ελληνικές δημοτικές εκλογές του 1914 δεν μετείχε η Κρήτη, παρά το γεγονός ότι είχε ήδη ενωθεί με την Ελλάδα. Αλλά και στην υπόλοιπη Ελλάδα από το 1914 μέχρι το 1925 δεν έγιναν δημοτικές εκλογές, λόγω της ανώμαλης πολιτικής κατάστασης, που επικρατούσε καθ’ όλη τη διάρκεια αυτής της δεκαετίας. Στο Ρέθυμνο, όπως έχουμε δει σε προηγούμενα δημοσιεύματά μας, δήμαρχος μέχρι το 1918 ήταν ο Τουρκορεθεμνιώτης Χουσεΐν Βακογλάκης. Στο διάστημα 1918 μέχρι 1925 είχαμε τρεις διορισμένους δημάρχους: Τον Μιχαήλ Ν. Παπαδάκη, τον Παντελή Μ. Πετυχάκη και τον Μενέλαο Μ. Παπαδάκη[1].
Οι εκλογές της 25 Οκτωβρίου 1925
Έτσι φτάνουμε στο 1925, οπότε προκηρύσσονται σε όλη την Ελλάδα δημοτικές εκλογές για τις 25 Οκτωβρίου, αφού είχαν προηγηθεί αρκετές αναβολές και υπαναχωρήσεις. Στην κυβέρνηση βρίσκεται ο Θεόδωρος Πάγκαλος, που ανήλθε στην εξουσία αφού ανέτρεψε την κυβέρνηση Ανδρέα Μιχαλακόπουλου. Για τις κοινοτικές εκλογές, που κανονικά θα έπρεπε να γίνουν μαζί με τις δημοτικές, οι εφημερίδες της εποχής δεν αναφέρουν ούτε λέξη. Πιθανώς δεν έγιναν, αλλά και αν έγιναν, ο θεσμός των αγροτικών δήμων (κοινοτήτων) είχε εντελώς απαξιωθεί τόσο στα μάτια του πολιτικού κόσμου όσο και του λαού, ώστε οι εφημερίδες δεν θεώρησαν σκόπιμο να γράψουν κάτι γι’ αυτές.

Οι δημοτικές εκλογές έγιναν σύμφωνα με τον νόμο ΔΝΖ του 1912 «Περί συστάσεως Δήμων και Κοινοτήτων» για την εκλογή δημοτικών και κοινοτικών αρχών σε 37 δήμους και 4243 κοινότητες. Στους δήμους με πληθυσμό μέχρι 30.000 κατοίκους, όπου συγκαταλεγόταν και το Ρέθυμνο, προβλεπόταν οι εκλογή τριών Παρέδρων[2] και 18μελούς Δημοτικού Συμβουλίου. Στις κοινότητες μέχρι 1000 κατοίκους εκλεγόταν 5μελές Κοινοτικό Συμβούλιο.
Στον δήμο Ρεθύμνης, παρά την αρχική διστακτικότητα, υπήρξε τελικά πληθώρα υποψηφίων δημοτικών συμβούλων, οι οποίοι πλαισίωσαν τους συνδυασμούς των δύο υποψηφίων δημάρχων: Του Τίτου Στυλ. Πετυχάκη (1874–16/8/1966) και του γιατρού Θεμιστοκλή Δ. Μοάτσου (1868–24/3/1952) [3]. Ο Τίτος Πετυχάκης κατέβηκε στις εκλογές ως βενιζελικός φιλελεύθερος και στόχευε στους βενιζελικούς ψηφοφόρους, στους οποίους περιλαμβάνονταν και η πλειονότητα των Μικρασιατών προσφύγων [Εικ. 3]. Ο μετριοπαθής Θεμ. Μοάτσος κατέβηκε ως υπερκομματικός υποψήφιος, έχοντας στον συνδυασμό του πρόσωπα από όλες τις πολιτικές παρατάξεις [Εικ. 4].




Τον Οκτώβρη του 1925, που διενεργούνται οι δημοτικές εκλογές, στο Ρέθυμνο κυκλοφορούσαν τρεις εφημερίδες, όλες εβδομαδιαίες: Η Κρητική Επιθεώρησις, η Δημοκρατία, και η Αστραπή. Η Κρητική Επιθεώρησις, ως ακραιφνώς βενιζελική εφημερίδα, υποστηρίζει τον υποψήφιο της βενιζελικής παράταξης Τίτο Πετυχάκη. Η Δημοκρατία του Νίκου Ανδρουλιδάκη υποστηρίζει τον Θ. Μοάτσο, αφού και ο ίδιος ο Ανδρουλιδάκης είναι υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος αυτού του συνδυασμού . Και η εφημερίδα Αστραπή του Στυλ. Δρακάκη υποστηρίζει τον συνδυασμό του Θ. Μοάτσου. Παρά το σύντομο της προεκλογικής περιόδου, που στην ουσία δεν διήρκεσε πάνω από δύο εβδομάδες, υπήρξε ένταση και οξύτητα στον προεκλογικό αγώνα [Εικ. 5].
Τελικά δήμαρχος εξελέγη ο Τίτος Πετυχάκης με ποσοστό 62%. Από τον συνδυασμό του εξελέγησαν και οι τρεις Πάρεδροι, δηλαδή ο Ιωάννης Γκρίτσος, ο Ιωάννης Κ. Δετοράκης και ο Ιωάννης Δερμιτζάκης. Από την πλειοψηφία εξελέγησαν δώδεκα δημοτικοί σύμβουλοι και από τη μειοψηφία έξι [Εικ. 6.
Ο δήμαρχος Τίτος Στυλ. Πετυχάκης
Ο Τίτος Πετυχάκης γεννήθηκε στο Ρέθυμνο το 1874 όπου τελείωσε το Δημοτικό και το λεγόμενο τότε Ελληνικό σχολείο. Το 1888 μετέβη στην Αθήνα, όπου τελείωσε το Γυμνάσιο και γράφτηκε στη Νομική Σχολή της οποίας ανακηρύχθηκε διδάκτωρ το 1897.
Από το 1899 μέχρι το 1909 άσκησε τη δικηγορία στο Ρέθυμνο και στη συνέχεια διορίστηκε Ειρηνοδίκης Βάμου μέχρι το 1916, οπότε προάχθηκε σε Πρωτοδίκη Χανίων και παρέμεινε στα Χανιά μέχρι το 1924, που επανήλθε ως δικηγόρος στο Ρέθυμνο. Από το 1899 και μέχρι τον θάνατό του υπήρξε πιστός οπαδός του Ελευθέριου Βενιζέλου, γεγονός αποφασιστικό στην επιλογή του ως υποψηφίου των Φιλελευθέρων σε αλλεπάλληλες δημοτικές εκλογές του Ρεθύμνου.
Έμελλε να αποδειχθεί ο μακροβιότερος εκλεγμένος δήμαρχος του Ρεθύμνου αφού ξεπέρασε τα είκοσι χρόνια στο αξίωμα αυτό. Εκτός από τις εκλογές του 1925 κέρδισε και αυτές του 1929 και του 1934 και παρέμεινε στο αξίωμα του δημάρχου μέχρι τον Αύγουστο του 1950 με μια τριετή διακοπή κατά τα χρόνια της Γερμανοκατοχής.
Το έργο της 1ης τετραετίας (1925-1929)
Το όνομά του Τίτου Πετυχάκη συνδέθηκε με αρκετά και αξιόλογα έργα του Ρεθύμνου, όμως
εκείνο για το οποίο έμεινε στη μνήμη των Ρεθεμνιωτών ήταν η θεαματική αύξηση του πρασίνου στο Ρέθυμνο και ιδιαίτερα η δημιουργία στα πρώην μουσουλμανικά νεκροταφεία Δημοτικού Κήπου έκτασης 26 στρεμμάτων, εντυπωσιακού για μια μικρή επαρχιακή πόλη όπως ήταν τότε το Ρέθυμνο. Ο Κήπος σχεδιάστηκε από τρεις μηχανικούς (Φωτιάδης, Λαμπάκης, Ανδρεάδης) και έναν γεωπόνο (Παπαπολυχρονίου). Φυτεύτηκε με χιλιάδες δένδρα και θαμνώδη φυτά όχι μόνο ενδημικά, αλλά και άλλα πολλά που έφερε από την Ιταλία, τη Γαλλία, την Αίγυπτο κ.ά. μέρη. Επίσης φυτεύτηκαν με πεύκα οι λόφοι νότια της πόλης και το κάστρο της Φορτέτσας. Ο δημοτικός κήπος του Ρεθύμνου για αρκετά χρόνια θεωρούνταν ο καλύτερος επαρχιακός κήπος της Ελλάδος και μάλιστα βραβεύτηκε το 1945 από την Ακαδημία Αθηνών [Εικ. 8].
Άλλα σημαντικά έργα της πρώτης θητείας του Τίτου Πετυχάκη ήταν:
·    Καλύφθηκε το 1927 ο χείμαρρος «Καμαράκι», που ταλαιπωρούσε συχνά την πόλη με πλημύρες και καταστροφές [Εικ. 9].
·     Καταρτίστηκε για πρώτη φορά σχέδιο πόλης και με βάση αυτό το σχέδιο διαπλατύνθηκαν δρόμοι και πλατείες, όπως η πλατεία που φέρει το όνομά του στον Πλάτανο [Εικ. 10].
·   Παραχωρήθηκε δημοτικό οικόπεδο έκτασης εννέα στρεμμάτων για την ανέγερση Γυμνασίου.
·    Παραχωρήθηκε δημοτικό οικόπεδο έκτασης 1000 τ.μ. για την κατασκευή απολυμαντικού κλιβάνου για την καταπολέμηση της φυματίωσης.
·      Κατασκεύασε πλήθος υπονόμων για την εξυγίανση της πόλης.
·    Με τη μετάκληση μουσικοδιδάσκαλου κατάρτισε φιλαρμονική με τα παιδιά του Ορφανοτροφείου.
Επί πλέον πραγματοποίησε και δεκάδες άλλα μικρότερα έργα, που δεν είναι δυνατόν να αναφερθούν αναλυτικά εδώ.
Για τις υπόλοιπες δημαρχιακές θητείες του Τίτου Πετυχάκη θα ακολουθήσει και άλλο δημοσίευμα.

(Δημοσιεύθηκε στην εφημ. Ρέθεμνος την 19/10/2019)


[1] Για τους δημάρχους της περιόδου 1918-1925 βλέπε δημοσίευμά μου στην εφημ. Ρέθεμνος φ. 951/9-2-2019 και  στη διεύθυνση https://rethymniates.blogspot.com/2019/02/.
[2] Οι πάρεδροι ήταν κάτι σαν τους σημερινούς αντιδημάρχους. Ο θεσμός των παρέδρων καταργήθηκε το 1950 με τον νόμο 1454.
[3] Αρχικά υπέβαλε υποψηφιότητα και ο Στυλιανός Δρακάκης, εκδότης της εφημερίδας Αστραπή, όμως αμέσως μετά την απέσυρε.